KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi FVV ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakatimizda jami 12 mingdan ortiq yong'in hodisasi qayd etilib, ularning 28%i [1] ishlab chiqarish va texnologik jarayonlar bilan bog'liq obyektlarda sodir bo'lgan. Ushbu yong'inlar natijasida qariyb 30 milliard so'm miqdorida moddiy zarar yetkazilgan va afsuski, inson qurbonlari ham kuzatilgan [2]. Global miqyosda esa, har yili sanoat obyektlarida yuz beradigan yong'inlar dunyo iqtisodiyotiga o'rtacha 50 milliard dollarga yaqin zarar keltiradi va bu raqam yiliga 5-7%ga [3] o'sib bormoqda. Xususan, 2022-yilda faqatgina sanoat obyektlarida yong'in xavfsizligi qoidalariga rioya qilmaslik natijasida 120 mingdan ortiq ishchi jarohat olgan yoki halok bo'lganligi qayd etilgan [4]. Bu statistik ma'lumotlar texnologik jarayonlarda mashina mexanizmlari, texnik qurilmalar va uskunalardan foydalanishda yong'in xavfsizligini ta'minlash masalasining nafaqat milliy, balki global miqyosda ham strategik ahamiyatga ega ekanligini yaqqol ko'rsatmoqda. Ishlab chiqarish infratuzilmasining kengayishi va zamonaviy texnologiyalarning jadal rivojlanishi sharoitida ushbu muammoga kompleks yondashuv zaruriyati tobora ortib bormoqda. Mavjud ishlab chiqarish obyektlarida, ayniqsa yuqori energiya sarfi, portlovchi va tez alangalanuvchi moddalar bilan ishlaydigan korxonalarda, yong'in xavfsizligini ta'minlash bo'yicha amaldagi choralarning yetarli emasligi doimiy xavf tug'dirmoqda. Ko'pgina korxonalarda eskirgan uskunalar, xodimlarning yong'in xavfsizligi bo'yicha bilim va ko'nikmalarining yetishmasligi, shuningdek, yong'in xavfini baholash va uni boshqarish tizimlarining samarasizligi kabi muammolar hali ham dolzarb bo'lib qolmoqda [5]. Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish va raqamlashtirishning tezlashuvi bilan birga, yangi turdagi xavflar paydo bo'lmoqda, masalan, elektr tarmoqlarining haddan tashqari yuklanishi, avtomatika tizimlaridagi nosozliklar yoki dasturiy ta'minotdagi xatolar yong'in kelib chiqishiga sabab bo'lishi mumkin [6]. Bu esa mavjud standartlar va amaliyotlarni qayta ko'rib chiqish, innovatsion yechimlarni joriy etish va xodimlarning malakasini oshirish orqali yong'in xavfsizligini yanada kuchaytirish zarurligini taqozo etadi. Ushbu muammolar yig'indisi mazkur kurs ishining dolzarbligini belgilaydi va tadqiqotni o'tkazish uchun mustahkam asos yaratadi. Texnologik jarayonlarda yong'in xavfsi ...