KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda global sun'iy intellekt (AI) bozori hajmi 200 milliard AQSH dollaridan oshib, 2030-yilga borib 1,8 trillion dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. Bu o'sish tendensiyasi huquqiy tartibga solish sohasida tub o'zgarishlarni talab etadi, chunki texnologiyalar hayotning barcha jabhalariga chuqur kirib bormoqda. O'zbekistonda esa raqamli iqtisodiyotning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 2023-yilda 7,5% ga yetdi, bu 2017-yildagi 2,2% ko'rsatkichiga nisbatan sezilarli o'sishni ko'rsatadi [2]. Elektron hukumat tizimi orqali aholiga ko'rsatilayotgan xizmatlar soni 2023-yil yakuniga ko'ra 500 dan oshdi, bu esa ma'lumotlar maxfiyligi, kiberxavfsizlik va yangi turdagi huquqiy munosabatlarni tartibga solish zaruratini keltirib chiqarmoqda [3]. Raqamli transformatsiya jarayonlari jamiyatning huquqiy asoslarini qayta ko'rib chiqishni, zamonaviy texnologiyalarning huquqiy oqibatlarini chuqur tahlil qilishni va ularni samarali tartibga solish mexanizmlarini ishlab chiqishni taqozo etadi. Texnologiyaning huquqshunoslikka ta'siri faqat iqtisodiy jihatlar bilan cheklanib qolmay, balki kiberjinoyat, shaxsiy ma'lumotlarning himoyasi, sun'iy intellektning etik va huquqiy mas'uliyati, blokcheyn asosidagi aqlli kontraktlar kabi yangi huquqiy institutlarning paydo bo'lishiga olib kelmoqda. Hozirgi kunda bu sohadagi huquqiy tartibga solishda bir qator bo'shliqlar mavjud. Masalan, sun'iy intellekt tomonidan qabul qilingan qarorlar uchun yuridik javobgarlikni belgilash, kiberxavfsizlikka oid xalqaro standartlarni mahalliy qonunchilikka implementatsiya qilish va raqamli aktivlarni huquqiy tan olish mexanizmlarini takomillashtirish kabi masalalar dolzarb bo'lib qolmoqda. Bu esa milliy huquq tizimini global raqamli tendentsiyalar bilan uyg'unlashtirish zaruratini kuchaytiradi. Texnologiya va huquqshunoslik kesishmasidagi masalalar xalqaro miqyosda ko'plab olimlar tomonidan o'rganilgan. Masalan, Lawrence Lessig (2006) o'zining "Kod va boshqa tartibga solish qonunlari" asarida texnologiya arxitekturasi huquqiy tartibga solishning samaradorligiga qanday ta'sir qilishini ko'rsatib bergan [5]. Viktor Mayer-Schönberger (2009) "Unutish huquqi" konsepsiyasini ilgari surib, shaxsiy ma'lumotlarning raqamli muhitda saqlanish muddatlari va ularni o'chirish imkoniyatlari bo'yicha huquqiy yechimlarni taklif qilgan [6]. Frank Pasquale (2015) "Qora qutilarning boshqaruvi" nomli tadqiq ...