KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 24-fevraldagi PF-5946-sonli "Qishloq xoʻjaligi va oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarishda ilmiy salohiyatdan samarali foydalanishni taʼminlash chora-tadbirlari toʻgʻrisida"gi farmoni qishloq xoʻjaligi sohasida innovatsion texnologiyalarni joriy etish va ilmiy tadqiqotlarni qoʻllab-quvvatlashning ustuvor yoʻnalishlarini belgilab berdi [1]. Bugungi kunda O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligiga yaroqli yer maydonlarining qariyb 70% ini sugʻoriladigan yerlar tashkil etadi, biroq ularning 30% dan ortigʻi shoʻrlangan yoki shoʻrlanish xavfi ostida [2]. Global miqyosda esa qurgʻoqchil hududlar dunyo yer maydonining 40% ini tashkil etib, 2 milliarddan ortiq aholi ushbu hududlarda istiqomat qiladi [3]. FAO ma’lumotlariga ko‘ra, iqlim o‘zgarishi va inson faoliyati tufayli har yili 12 million gektardan ortiq qishloq xo‘jaligi yeri degradatsiyaga uchramoqda, bu esa global oziq-ovqat xavfsizligiga jiddiy tahdid solmoqda [4]. Ayniqsa, Toshkent viloyatining qurgʻoqchil hududlarida yer turlarini ilmiy asosda almashinish va samarali tashkil etish, tuproq unumdorligini oshirish hamda suv resurslaridan oqilona foydalanish dolzarb muammolardan biri bo‘lib qolmoqda. Qishloq xoʻjaligida raqamli texnologiyalar, xususan, Geografik Axborot Tizimlari (GIS)dan foydalanish yerni boshqarish samaradorligini 20-30% ga oshirishi mumkin, bu esa ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish va hosildorlikni oshirishga yordam beradi [5]. Ushbu tadqiqot mavzusining dolzarbligi shundaki, qurgʻoqchil hududlarda yer turlarini almashinish tizimini noto‘g‘ri tashkil etish tuproq degradatsiyasini tezlashtirib, hosildorlikning pasayishiga olib keladi. Suv resurslarining cheklanganligi sharoitida ekin turlarini to‘g‘ri tanlash va ularni hududning o‘ziga xos xususiyatlariga mos holda joylashtirish agrar sektorda barqaror rivojlanishni ta’minlashning asosiy omilidir. Amaliyotda ko‘pincha qishloq xo‘jaligi korxonalari yer turlarini almashinishda ilmiy asoslangan yondashuvlardan yetarli darajada foydalanmaydi, bu esa resurslardan samarasiz foydalanishga va ekologik muammolarning chuqurlashishiga olib keladi. Mavjud tadqiqotlar yer resurslarini boshqarishda GIS texnologiyalaridan foydalanish bo‘yicha umumiy tavsiyalarni bersada, aynan Toshkent viloyatining qurg‘oqchil hududlarida yer turlarini almashinish va tashkil etishning o‘ziga xos jihatlarini hisobga ...