KURS ISHI

KIRISH Bugungi globallashuv sharoitida tovar qiymatining murakkabligi va uning farqlanish omillari iqtisodiy tadqiqotlarning markaziy mavzularidan biriga aylangan. Jahon iqtisodiyotida iste'mol tovarlari bozorining hajmi 2023 yilda 25 trillion AQSh dollaridan oshdi, bu esa ushbu sohaga doir chuqur tahlillarning zaruratligini ko'rsatadi [1]. O'zbekistonda ham chakana savdo aylanmasi so'nggi besh yilda o'rtacha yillik 12% ga o'sib, 2023 yil yakunlariga ko'ra 190 trillion so'mdan oshdi [2]. Ushbu dinamika tovar qiymatini shakllantirishda subjektiv va ob'yektiv omillarning o'zaro ta'sirini, shuningdek, qiymat paradokslari kabi noan'anaviy hodisalarni tushunish muhimligini ta'kidlaydi. Bozorda har doim ham eng foydali tovarlarning narxi eng yuqori bo'lavermasligi, aksincha, ba'zi kam foydali mahsulotlarning yuqori narxlanishi kuzatilishi, iste'molchi xulqi va bozor mexanizmlarining murakkabligini ochib beradi. Hozirgi kunda iqtisodiyotning tobora raqamli tus olayotgani, iste'molchilarning axborotga ega bo'lish darajasining oshishi, hamda global va mahalliy bozordagi raqobatning kuchayishi tovar qiymatini tahlil qilishga yangicha yondashuvlarni talab etmoqda. Mavzuning dolzarbligi shundan iboratki, tovar qiymatining farqlanish mexanizmlarini, ayniqsa, O'zbekiston sharoitida chuqur o'rganish, mahalliy korxonalar uchun raqobatbardoshlikni oshirish, samarali narx siyosatini ishlab chiqish va iste'molchilarning ehtiyojlarini to'g'ri qondirishga qaratilgan strategiyalarni shakllantirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Hozirgi kunda, brend qiymati, axborot assimetriyasi, differensial qiymat kabi omillarning tovar narxiga ta'siri yetarlicha tadqiq etilmagan. Ayniqsa, O'zbekistonda tovar qiymatini farqlanishiga olib keluvchi asosiy omillarni aniqlash va qiymat paradokslarining kelib chiqish sabablarini tushunish, tadbirkorlik subyektlarining bozordagi o'rnini mustahkamlashiga yordam beradi. Ushbu muammoning ilmiy va amaliy jihatdan o'rganilmaganligi, tadqiqotni yanada dolzarb ahamiyatga ega ekanligini ko'rsatadi. Mavzu bo'yicha jahon olimlarining ilmiy izlanishlari sezilarli darajada amalga oshirilgan. Pol Kruggman o'zining savdo nazariyalarida mamlakatlararo tovar ayirboshlashda iqtisodiy masshtablar va talabning turlanishiga asoslangan narx farqlarini tahlil qilgan [3]. Milton Fridman tovar narxini belgilashda pul massasining ta'sirini ko'rsatib, uning miqdoriy nazariya ...