KURS ISHI

KIRISH Iqtisodiyot nazariyasida tovar qiymati farqlanishi va qiymat paradoksi muammosi globallashuv sharoitida, iste'molchilarning xarid xulq-atvori murakkablashib borayotgan bir davrda alohida dolzarblik kasb etmoqda. Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsulotining 22,5% ini chakana savdo va xizmatlar sektori tashkil etgan bo‘lib [1], bu sohada tovar va xizmatlarning qiymatini shakllantiruvchi omillarni chuqur o‘rganish, raqobatbardoshlikni oshirishda muhim ahamiyatga ega. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 12-sentyabrdagi PQ-297-sonli “Aholining turmush darajasini oshirishga qaratilgan iqtisodiy islohotlarni yanada chuqurlashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarorida ham ishlab chiqarish samaradorligini oshirish va ichki bozorni sifatli tovarlar bilan ta’minlash vazifalari belgilangan [2]. Bu esa mahalliy korxonalar uchun o‘z mahsulotlarining qiymatini to‘g‘ri baholash, farqlash strategiyalarini qo‘llash va iste’molchi talabini inobatga olish zarurligini ko‘rsatadi. Jahon miqyosida esa, Statista ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda global chakana savdo bozori hajmi 28 trillion AQSH dollaridan oshgan [3], bu bozorda iste'molchilarning turli ehtiyojlarini qondirishda tovar qiymatini farqlash strategiyalarining o'rni beqiyosdir. Hozirgi sharoitda, ishlab chiqarish texnologiyalarining jadal rivojlanishi, raqamli iqtisodiyotning kengayishi va iste’molchilarning axborotga kirish imkoniyatlarining ortib borishi tovar qiymati farqlanishi mexanizmlarini yanada murakkablashtirmoqda. Bugungi kunda iste’molchilar nafaqat mahsulotning asosiy funksional xususiyatlariga, balki brendga, ijtimoiy mas’uliyatga, ekologik tozalikka va shaxsiylashtirilgan takliflarga ham katta e’tibor qaratmoqda. Shu bilan birga, iqtisodiyot nazariyasining klassik muammolaridan biri bo‘lgan "qiymat paradoksi" zamonaviy sharoitda yangi ko‘rinishlarda namoyon bo‘lib, masalan, ba’zi virtual tovarlarning (NFT kabi) ulkan qiymatga ega bo‘lishi, fundamental foydaliligi past bo‘lsa-da, katta narxda sotilishi bilan bog‘liq hodisalar bu muammoning hal etilmagan jihatlarini ko‘rsatib beradi. Bu esa tadqiqotni nafaqat nazariy jihatdan boyitish, balki amaliy tavsiyalar ishlab chiqish nuqtai nazaridan ham muhim hisoblanadi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro va milliy ilmiy adabiyotlarda keng yoritilgan. J ...