KURS ISHI

KIRISH Bugungi kunda jahon bozorida tovar va xizmatlarning qiymatini farqlash strategiyalari korxonalar raqobatbardoshligini ta’minlashning asosiy omillaridan biriga aylangan. Global elektron tijorat bozorining hajmi 2023-yilda 6.3 trillion dollarga yetdi va 2027-yilga borib 8.1 trillion dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa iste’molchilar tanlovi yanada kengayib borayotganini ko‘rsatadi [1]. O‘zbekistonda esa elektron tijorat aylanmasi 2023-yilda 34 trillion so‘mni tashkil etib, oldingi yilga nisbatan 40% o‘sishni ko‘rsatdi [2]. Shu bilan birga, O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, iste’mol bozoridagi umumiy tovar aylanmasining 15%i import mahsulotlari hissasiga to‘g‘ri keladi, bu ichki bozorda raqobat muhiti kuchayib borayotganidan dalolat beradi [3]. Bunday sharoitda korxonalar nafaqat narx orqali, balki noyob qiymat takliflari orqali ham iste’molchilar e’tiborini tortishga majbur bo‘lmoqdalar. Tovar qiymatini farqlash bugungi iqtisodiy sharoitlarda, ayniqsa O‘zbekiston kabi rivojlanayotgan bozorlar uchun strategik ahamiyat kasb etadi. Globalizatsiya sharoitida bir xil mahsulotlarni taklif qiluvchi ko‘plab ishlab chiqaruvchilarning paydo bo‘lishi, iste’molchilarning xarid qobiliyati va talablarining o‘zgaruvchanligi korxonalar oldiga yangi vazifalar qo‘ymoqda. Qiymat paradoksi kabi iqtisodiy hodisalar esa, tovarlarning ob’ektiv va sub’ektiv qiymatlari o‘rtasidagi nomuvofiqlikni tushunish va boshqarish zaruratini keltirib chiqaradi. Bu borada mahalliy korxonalar uchun o‘z mahsulotlarining raqobatdosh ustunliklarini shakllantirish, brend kapitalini oshirish va iste’molchi sodiqligini ta’minlash mexanizmlarini ishlab chiqish dolzarb muammo bo‘lib qolmoqda. Shu sababli, tovar qiymatini farqlashning nazariy asoslarini chuqur o‘rganish va amaliy strategiyalarini takomillashtirish bugungi kunda hal qilinishi lozim bo‘lgan muhim ilmiy-amaliy vazifadir. Tovar qiymatini farqlash va qiymat paradoksi masalalari iqtisodiyot nazariyasida uzoq yillardan buyon muhokama qilib kelinadi. Adam Smit o‘zining "Xalqlar boyligi" asarida qiymat paradoksini birinchilardan bo‘lib ta’riflab, suvning past narxi va olmosning yuqori narxi o‘rtasidagi farqni uning "foydali qiymati" va "ayirboshlash qiymati" bilan bog‘lagan [4]. Keyinchalik, Karl Menger va Avstriya iqtisodiy maktabi vakillari sub’ektiv qiymat nazariyasini rivojlantirib, tovar qiyma ...