KURS ISHI

KIRISH Transmilliy korporatsiyalar (TMK) global iqtisodiyotning lokomotivi bo‘lib, jahon savdosi, investitsiyalar oqimi va texnologik innovatsiyalar rivojida hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Bugungi kunda jahon yalpi ichki mahsulotining qariyb 30%i TMKlar hissasiga to‘g‘ri keladi [1], global savdoning 80%i esa ularning ichki tarmoqlararo operatsiyalari orqali amalga oshiriladi [2]. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Savdo va Taraqqiyot Konferensiyasi (UNCTAD) ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar (TXXI) hajmi 1,3 trillion dollarni tashkil etgan bo‘lib, ularning asosiy qismi aynan TMKlar tomonidan amalga oshiriladi [3]. O‘zbekiston iqtisodiyoti uchun ham TMKlar jalb etilishi muhim strategik ahamiyatga ega. Masalan, O‘zbekiston Respublikasi Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi ma'lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda mamlakatga kiritilgan TXXI hajmi 10,7 milliard dollardan oshgan [4], bu esa 2022-yilga nisbatan 40% o‘sishni ko‘rsatadi [4]. Bu investitsiyalarning sezilarli ulushi xorijiy korporatsiyalar tomonidan kiritilgan bo‘lib, ular ishlab chiqarishni modernizatsiya qilish, eksport salohiyatini oshirish va yangi ish o‘rinlari yaratishga xizmat qilmoqda [5]. Ushbu tadqiqot mavzusi bugungi kunda ayniqsa dolzarb hisoblanadi, chunki global iqtisodiyotda murakkab geostrategik o‘zgarishlar, raqamlashtirishning jadal sur’atlari va ta’minot zanjirlaridagi uzilishlar TMKlar faoliyatiga yangi chaqiriqlar qo‘ymoqda. TMKlar nafaqat ishlab chiqarish jarayonlarini optimallashtirish, balki innovatsiyalarni yoyish, mahalliy kadrlar salohiyatini oshirish va "soft power" ta’siri orqali mamlakatlar iqtisodiy rivojlanishiga bevosita hissa qo‘shadi [6]. O‘zbekiston o‘z iqtisodiyotini diversifikatsiya qilish, yuqori qo‘shilgan qiymatli mahsulotlar ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yish va global bozorlarga integratsiyalashish yo‘lida TMKlarni jalb etish bo‘yicha samarali strategiyalarga muhtoj. Shu nuqtai nazardan, TMKlar faoliyatining tarmoq va hududiy rivojlanish yo‘nalishlarini chuqur o‘rganish, mavjud imkoniyatlardan maksimal darajada foydalanish va yuzaga keladigan xatarlarni baholash ilmiy va amaliy jihatdan muhim ahamiyat kasb etadi [7]. Hozirgi davrda TMKlarning mahalliy iqtisodiyotlarga ta'siri, ayniqsa ularning barqaror rivojlanish va ijtimoiy mas'uliyatni ta'minlashdagi roli yetarlicha o'rganilmagan. Transmilliy korporatsiyalar faoliyati v ...