KURS ISHI

KIRISH Transport sohasi jahon iqtisodiyotining harakatlantiruvchi kuchi bo'lib, uning samarali ishlashi global savdo, ishlab chiqarish zanjirlari va aholi turmush darajasini belgilab beradi. So'nggi ma'lumotlarga ko'ra, 2023-yilda global transport va logistika bozori hajmi 13,5 trillion AQSH dollarini tashkil etib, 2030-yilga borib 23,4 trillion dollarga yetishi kutilmoqda [1]. Bu o'sish dinamikasi infratuzilmani rivojlantirishga qaratilgan yirik investitsiyalar, texnologik innovatsiyalar va raqamlashtirish jarayonlari bilan uzviy bog'liq. O'zbekistonda esa transport va logistika sektori yalpi ichki mahsulotning (YaIM) qariyb 7% ini tashkil etadi [2]. O'zbekiston Respublikasi Transport vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda yuk tashish hajmi 2022-yilga nisbatan 8,5% ga oshib, 2,1 milliard tonnaga yetgan bo'lsa, yo'lovchi tashish hajmi 11,2% ga ko'payib, 6,7 milliard kishini tashkil etdi [3]. Bu ko'rsatkichlar mamlakatimizning Markaziy Osiyodagi geografik joylashuvi va xalqaro transport koridorlariga integratsiya qilish borasidagi salohiyatidan samarali foydalanish zarurligini ko'rsatadi. Mazkur tadqiqot mavzusi, ya'ni transport sohasida talab va taklifni tahlil qilish, bugungi kunda juda dolzarb hisoblanadi. Global iqtisodiy o'zgarishlar, pandemiya oqibatlari va geosiyosiy vaziyatlarning o'zgarishi transport xizmatlariga bo'lgan talab va ularning taklifini shakllantiruvchi omillarga sezilarli ta'sir ko'rsatmoqda. Masalan, elektron tijoratning jadal rivojlanishi va "oxirgi mil" yetkazib berish xizmatlariga bo'lgan talabning 2020-yildan beri o'rtacha yillik 20% dan ziyod o'sishi [5] shahar infratuzilmasiga qo'shimcha bosim o'tkazmoqda. Shu bilan birga, O'zbekistonning jahon bozorlariga chiqishdagi geografik qiyinchiliklari va mintaqaviy logistika zanjirlaridagi uzilishlar transport xizmatlari narxining oshishiga va yetkazib berish muddatlarining uzayishiga olib kelmoqda. Bu esa mamlakat eksport salohiyatini cheklab, mahalliy ishlab chiqaruvchilar raqobatbardoshligiga salbiy ta'sir ko'rsatadi. Ushbu muammolarni hal qilish uchun talab va taklif o'rtasidagi muvozanatni tushunish, tartibga solish mexanizmlarini takomillashtirish hamda sohani raqamlashtirish va innovatsiyalar orqali samaradorligini oshirish juda muhimdir. Transport iqtisodiyoti va talab-taklif muammolari xalqaro miqyosda ko'plab olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. William Vickrey (1969) o' ...