KURS ISHI

KIRISH Azot, fosfor va kaliy (NPK) oʻgʻitlariga boʻlgan global talab 2023-yilda 2022-yilga nisbatan 10 foizga oʻsib, 180 million tonnaga yetdi va 120 milliard dollarlik bozor hajmini tashkil etdi [1]. Oʻzbekiston Respublikasi Statistika agentligi maʼlumotlariga koʻra, 2023-yilda mamlakatimizda mineral oʻgʻitlar ishlab chiqarish hajmi 2022-yilga nisbatan 8,5% ga oshib, 2,8 million tonnani tashkil etdi, bu esa qishloq xoʻjaligi yalpi mahsulotining 3,2% ga oʻsishiga muhim hissa qoʻshdi [2]. NPK oʻgʻitlari ishlab chiqarishni takomillashtirish global oziq-ovqat xavfsizligini taʼminlash, ekinlar hosildorligini oshirish va tuproq unumdorligini saqlashda muhim rol oʻynaydi, ayniqsa aholi sonining oʻsishi va qishloq xoʻjaligi maydonlarining cheklanganligi sharoitida uning ahamiyati yanada ortib bormoqda [3]. Shuningdek, zamonaviy texnologiyalarni qoʻllash orqali ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, resurs sarfini kamaytirish va atrof-muhitga taʼsirni minimallashtirish dolzarb vazifadir [4]. Mazkur mavzu bugungi kunda oʻta dolzarb ahamiyatga ega, chunki jahon miqyosida oziq-ovqat mahsulotlariga boʻlgan talabning ortishi qishloq xoʻjaligi mahsulotlari yetishtirishni jadallashtirishni taqozo etadi [5]. Mavjud ishlab chiqarish texnologiyalari koʻpincha energiya sarfi yuqori boʻlib, xomashyodan foydalanish samaradorligi past boʻlishi mumkin, bu esa mahsulot tannarxiga salbiy taʼsir koʻrsatadi va atrof-muhitga yuklamani oshiradi [6]. Ayniqsa, Oʻzbekiston sharoitida tuproq unumdorligini oshirish va sugʻoriladigan yerlarning shoʻrlanishini oldini olish, shuningdek, ekinlar hosildorligini yuqori darajada saqlash uchun NPK oʻgʻitlaridan oqilona va samarali foydalanish strategik ahamiyatga ega [7]. Kukun shaklidagi NPK oʻgʻitlarining ishlab chiqarish texnologiyasini takomillashtirish, unumdorlikni oshirish bilan birga, atrof-muhitga zararli chiqindilarni kamaytirish va energetika samaradorligini oshirish imkoniyatini yaratadi, bu esa barqaror qishloq xoʻjaligi rivojlanishining asosini tashkil etadi [8]. Hozirgi kunda mavjud texnologiyalarda mahsulot sifatini, ayniqsa, granulatsiya jarayonining bir xilligini taʼminlashda va ishlab chiqarish jarayonida energiya sarfini optimallashtirishda muayyan muammolar mavjud boʻlib, ularni hal etish uchun chuqur ilmiy tadqiqotlar talab etiladi [9]. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi boʻyicha jahon miqyosida koʻplab ilmiy tadqiqotlar ...