KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida voyaga yetmagan fuqarolarning muomala layoqati institutining ijtimoiy-huquqiy ahamiyati ortib bormoqda, bu esa ularning fuqarolik huquqiy munosabatlaridagi ishtirokining tobora kengayishi bilan izohlanadi. Xususan, 2023-yilda O‘zbekistonda 14 yoshdan 18 yoshgacha bo‘lgan fuqarolar tomonidan amalga oshirilgan bitimlarning umumiy soni 2022-yilga nisbatan 12% ga o‘sganligi qayd etildi [1]. Fuqarolik kodeksiga kiritilgan so‘nggi o‘zgartirishlar, ayniqsa, muomala layoqatiga oid normalarning yangi tahriri, voyaga yetmaganlarning iqtisodiy va ijtimoiy hayotdagi faolligini oshirishga qaratilgan bo‘lib, bu ularning meros huquqi, tadbirkorlik faoliyati va boshqa mulkiy munosabatlardagi ishtirokini rag‘batlantiradi [2]. Bunday o‘zgarishlar, o‘z navbatida, voyaga yetmaganlarning huquqiy savodxonligini oshirish va ularning huquqlarini samarali himoya qilish mexanizmlarini takomillashtirish zaruratini keltirib chiqaradi, chunki bu shaxslarning qonuniy vakillari ishtirokisiz mustaqil ravishda amalga oshirishi mumkin bo‘lgan bitimlar doirasi kengayib bormoqda. Mazkur mavzu bugungi kunda ayniqsa dolzarbdir, chunki raqamli iqtisodiyot va texnologiyalar rivojlanishi bilan voyaga yetmaganlar internet, ijtimoiy tarmoqlar va onlayn xizmatlar orqali ko‘proq fuqarolik huquqiy munosabatlariga kirishmoqda [3]. Masalan, mobil ilovalardagi xaridlar, onlayn kurslarga yozilish yoki raqamli aktivlarga egalik qilish kabi bitimlar ularning kundalik hayotining ajralmas qismiga aylangan. Biroq, mavjud huquqiy normalar har doim ham ushbu yangi shakldagi munosabatlarni to‘liq tartibga solishga qodir emas, bu esa voyaga yetmaganlarning huquqlarini buzilishiga yoki ularning moliyaviy xavf-xatarlarga duch kelishiga olib kelishi mumkin [4]. Ushbu bo‘shliqlar, shuningdek, emansipatsiya instituti, cheklangan muomala layoqatining mazmun mohiyati va ota-onaning ruxsatisiz amalga oshirilishi mumkin bo‘lgan bitimlar turlari bo‘yicha aniq huquqiy mexanizmlarning yetishmasligi tadqiqotni yanada zaruriy qiladi. Voyaga yetmagan fuqarolarning muomala layoqati masalasi xalqaro va milliy huquqshunoslikda chuqur o‘rganilgan bo‘lib, bu borada bir qator fundamental tadqiqotlar mavjud. Xususan, J. D. G. Del Vecchio (1952) o‘zining “Shaxs huquqi” asarida voyaga yetmaganlarning huquqiy layoqati va muomala layoqati o‘rtasidagi farqlarni, shuningdek, insonning shaxsiy rivojlanish bo ...