KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda 2023-yilda to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar hajmi 9,8 milliard dollarni tashkil etib, mamlakat iqtisodiyoti uchun muhim ahamiyat kasb etdi [1]. Ushbu investitsiyalarning katta qismi mulkiy munosabatlar bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan aktivlarni sotib olish, yangi korxonalar tashkil etish va mavjudlarini modernizatsiya qilishga yo‘naltirilgan. Xususan, 2023-yilda sanoat ishlab chiqarishining umumiy hajmi 6,0% ga o‘sgan bo‘lsa, ushbu o‘sishning 40% dan ortig‘i yangi texnologiyalar va ishlab chiqarish vositalariga qilingan investitsiyalar hisobiga amalga oshirildi [2]. Yer bozorida so‘nggi yillarda qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallanmagan yer uchastkalarining bozor qiymati o‘rtacha 12-18% ga oshdi, bu esa mulk egalarining kapital qiymatini oshirish bilan birga, mulkiy munosabatlarni tartibga solishning dolzarbligini yanada kuchaytirmoqda [3]. Raqamli mulkning rivojlanishi ham ushbu sohada yangi tendensiyalarni yuzaga keltirmoqda; masalan, global kriptovalyuta bozori hajmi 2024-yil boshida 2,5 trillion dollardan oshdi [4], O‘zbekistonda ham raqamli aktivlarga bo‘lgan qiziqish ortib bormoqda, ammo ularning huquqiy maqomini belgilash bo‘yicha aniq mexanizmlar hali to‘liq shakllanmagan. Mulkiy munosabatlarning mohiyatini chuqur anglash va ularni samarali boshqarish, mamlakatning barqaror iqtisodiy o‘sishini ta’minlash hamda xalqaro investitsiyalar jozibadorligini oshirish uchun asosiy omil bo‘lib xizmat qiladi. Mulkiy munosabatlarning samarali shakllanishi va rivojlanishi har qanday bozor iqtisodiyoti uchun fundamental ahamiyatga ega. Bugungi kunda O‘zbekistonda mulkiy munosabatlarni tartibga solishda bir qator hal etilmagan muammolar mavjud. Jumladan, mulk huquqini himoya qilish mexanizmlaridagi ayrim kamchiliklar, kadastr ma’lumotlarining to‘liqligi va ishonchliligi bilan bog‘liq muammolar, shuningdek, tranzaksiya xarajatlarining yuqoriligi tadbirkorlik faoliyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda [5]. Raqamli mulk (kriptovalyutalar, NFTlar va boshqa blokcheyn asosidagi aktivlar) kabi yangi mulk shakllarining huquqiy bazasini shakllantirish va ularni iqtisodiy aylanmaga kiritish bo‘yicha aniq qoidalar ishlab chiqish zarurati tobora ortib bormoqda. Bunday sharoitda, mulkiy munosabatlarning nazariy asoslarini chuqur o‘rganish, xalqaro tajribalarni tahlil qilish va O‘zbekiston sharoitiga mos keladigan samarali mexanizmlarni ishlab chiqish dolzar ...