KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi yillarda sanoat ishlab chiqarishi yiliga o‘rtacha 7-9% ga o‘sishi [1], energetika iste’moli 5% ga oshishi [2] va urbanizatsiya darajasi 52% ga yetishi [3] atrof-muhitga yuklamani aniq miqdorda yaxshilash imkonini beradi. Global miqyosda esa, iqlim o‘zgarishi oqibatida yuzaga kelgan tabiiy ofatlardan kelib chiqadigan iqtisodiy zarar 2023-yilda 300 milliard AQSh dollaridan oshgani [4], dunyo bo‘yicha har yili 7 millionga yaqin odam havo ifloslanishi tufayli vafot etayotgani [5] va biologik xilma-xillikning yo‘qolish sur’ati so‘nggi 50 yil ichida 69% ga oshgani [6] xalqaro atrof-muhit huquqining ahamiyatini yanada oshiradi. Bu raqamlar barqaror rivojlanish maqsadlariga erishish va ekologik muammolarni hal etishda xalqaro huquqiy mexanizmlarni takomillashtirish zaruratini ko‘rsatadi. Bugungi kunda xalqaro miqyosdagi transchegaraviy ifloslanish, iqlim o‘zgarishi, biologik xilma-xillikning yo‘qolishi kabi muammolar bir davlat chegarasi bilan cheklanib qolmay, global tus olmoqda. Ushbu murakkab masalalar milliy yurisdiksiyadan tashqariga chiqib, samarali hal etilishi uchun davlatlararo hamkorlikni, umumiy huquqiy normalar va mexanizmlarni talab qiladi. Shu nuqtai nazardan, xalqaro atrof-muhit huquqi nafaqat tabiatni muhofaza qilish, balki iqtisodiy barqarorlik, ijtimoiy adolat va kelajak avlodlar uchun qulay yashash muhitini ta’minlashda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Biroq, xalqaro atrof-muhit shartnomalarining samaradorligini baholash, ularni amalda qo‘llashdagi risklarni tahlil qilish va milliy qonunchilikni xalqaro standartlarga moslashtirishda hali ham hal etilmagan metodologik va amaliy muammolar mavjud. Ayniqsa, rivojlanayotgan davlatlarda, shu jumladan O‘zbekistonda, ushbu huquq normalarini milliy kontekstga moslashtirish va samarali implementatsiya qilishda aniq yo‘nalishlar va strategik yechimlar ishlab chiqish dolzarb vazifa hisoblanadi. Xalqaro atrof-muhit huquqi sohasida ko‘plab xorijiy olimlar tomonidan fundamental tadqiqotlar olib borilgan. Edith Brown Weiss (1989) “intergenerational equity” (avlodlararo adolat) kontseptsiyasini ishlab chiqib, kelajak avlodlar manfaatlarini himoya qilish zaruratini ta’kidladi [7]. Philippe Sands (2003) o‘zining “Principles of International Environmental Law” asarida xalqaro atrof-muhit huquqining asosiy tamoyillari va manbalarini tizimlashtirib, ushbu sohaning rivojlanishiga k ...