KURS ISHI

KIRISH Jahon iqtisodiyotining globalizm tendensiyalari chuqurlashib borar ekan, xalqaro iqtisodiy tashkilotlarning roli ham tobora ortib bormoqda. Global yalpi ichki mahsulot (YIM) hajmi 2023-yilda 105 trln AQSH dollaridan oshdi [1], va uning sezilarli qismi xalqaro savdo va investitsiyalar orqali amalga oshiriladi, bu esa o'z navbatida, xalqaro iqtisodiy tashkilotlar tomonidan belgilangan me'yor va qoidalar asosida tartibga solinadi. O'zbekistonning tashqi savdo aylanmasi 2023-yilda 62,6 mlrd AQSH dollarini tashkil etdi [O'zR Statistika agentligi, 2], bu esa mamlakatning jahon iqtisodiy tizimiga integratsiyalashuvi jadallashayotganidan dalolat beradi. Xususan, mamlakatning Jahon savdo tashkiloti (JST)ga a'zo bo'lish jarayonlari, Xalqaro valyuta fondi (XVF) va Jahon banki bilan faol hamkorligi iqtisodiy siyosatning shakllanishida va milliy iqtisodiyotni barqaror rivojlantirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu hamkorliklar doirasida jalb qilingan investitsiyalar hajmi 2023-yilda 12,3 mlrd AQSH dollarini tashkil etib [O'zR Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi, 3], bu ko'rsatkichlar mamlakatning iqtisodiy o'sish sur'atlariga bevosita ta'sir ko'rsatmoqda. Bugungi kunda xalqaro iqtisodiy tashkilotlar global iqtisodiy muammolarni, jumladan, iqlim o'zgarishi, pandemiyalarning iqtisodiy oqibatlari va xalqaro savdo ziddiyatlarini hal etishda asosiy platformalardan biri hisoblanadi. Biroq, ushbu tashkilotlarning samaradorligi, ularning rivojlanayotgan mamlakatlarga ko'rsatayotgan yordamining adolatliligi va O'zbekiston kabi davlatlar uchun ulardan maksimal foydalanish mexanizmlari borasida hali ham bir qator hal etilmagan masalalar mavjud. Global boshqaruv tizimida xalqaro iqtisodiy tashkilotlarning roli o'sib borayotganiga qaramay, ularning qaror qabul qilish jarayonlarining shaffofligi, rivojlanayotgan mamlakatlarning manfaatlarini to'liq aks ettirish darajasi va milliy iqtisodiy siyosatga ta'sirining optimalligi bo'yicha ilmiy bahs-munozaralar dolzarbligicha qolmoqda. Ayniqsa, global pandemiya va geosiyosiy keskinliklar sharoitida, xalqaro iqtisodiy tashkilotlarning global iqtisodiy barqarorlikni ta'minlashdagi imkoniyatlari va chegaralarini chuqur o'rganish muhim ahamiyatga ega. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro iqtisodiy munosabatlar va global boshqaruv sohasida keng ko'lamli tadqiqotlar obyekti bo'lgan. Masalan, J. Stiglitz (2002) o'zining "Gl ...