KURS ISHI

KIRISH Xalqaro valyuta tizimining shakllanishi va rivojlanishi zamonaviy iqtisodiyotning eng muhim va murakkab masalalaridan biri hisoblanadi. O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoyevning valyuta siyosatini liberallashtirish bo'yicha imzolagan 2017-yil 2-sentabrdagi PF-5177-sonli "Valyuta siyosatini liberallashtirish bo'yicha chora-tadbirlar to'g'risida"gi Farmoni [1] mamlakatning iqtisodiy rivojlanishida yangi bosqichni boshlab berdi. Markaziy bank ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda O'zbekistonning tashqi savdo aylanmasi 62,6 milliard AQSh dollarini tashkil etdi [2], bu esa valyuta operatsiyalari hajmining sezilarli darajada o'sganligini ko'rsatadi. Ushbu ko'rsatkich 2022-yilga nisbatan 20,4% ga ko'pdir [2]. Xalqaro valyuta tizimining globallashuv sharoitida o'zgaruvchanligi, valyuta kurslarining tez-tez o'zgarib turishi, rivojlanayotgan mamlakatlarning iqtisodiy barqarorligiga ta'sir ko'rsatuvchi muhim omil bo'lib qolmoqda. Valyuta kursi bir davlat pul birligining boshqa davlat pul birligiga nisbatan qiymati sifatida, xalqaro savdo va investitsiyalarning hajmini belgilashda asosiy rol o'ynaydi. Jahon valyuta bozorining kunlik aylanmasi 2022-yilda 7,5 trillion AQSh dollariga yetdi [3], bu esa xalqaro valyuta munosabatlarining global iqtisodiyotdagi muhimligini yaqqol namoyish etadi. Bu mavzuning dolzarbligi hozirgi sharoitda yanada ortadi, chunki xalqaro valyuta tizimi, ayniqsa, geosiyosiy beqarorlik va global iqtisodiy shoklar sharoitida doimiy o'zgarishlarga duch kelmoqda. Valyuta manipulyatsiyasi va zaxiraviy valyuta maqomiga ega bo'lgan pullarning mavqei, shuningdek, valyuta arbitraji orqali foyda olish imkoniyatlari global moliyaviy barqarorlik uchun yangi tahdidlarni yuzaga keltirmoqda. Bugungi kunda mavjud adabiyotlarda valyuta kurslari barqarorligini ta'minlash, valyuta risklarini samarali boshqarish va Yamayka tizimi doirasida rivojlanayotgan mamlakatlar uchun optimal valyuta rejimini tanlash bo'yicha hal etilmagan muammolar mavjud. Ayniqsa, O'zbekiston kabi transformatsiya davrini boshidan kechirayotgan mamlakatlar uchun, tashqi shoklarga chidamlilikni oshirish va iqtisodiy o'sishni qo'llab-quvvatlash maqsadida xalqaro valyuta tizimining nazariy va amaliy jihatlarini chuqur o'rganish zarurati ortmoqda. Xalqaro valyuta tizimining shakllanishi va rivojlanishi masalalari jahon iqtisodiyotida ko'plab olimlar tomonidan atroflicha o'rganilga ...