KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Kiberxavfsizlik markazining 2023-yilgi hisobotiga ko‘ra, mamlakatda kiberhujumlar soni avvalgi yilga nisbatan 45% ga o‘sgan bo‘lib, bu hujumlarning 70% dan ortig‘i zaif autentifikatsiya mexanizmlari bilan bog‘liq ekani aniqlangan [1]. Shuningdek, global miqyosda maʼlumotlar buzilishi (data breaches) natijasida yetkazilgan o‘rtacha zarar 2023-yilda 4,45 million AQSH dollarini tashkil etgan [2]. Bu ko‘rsatkich 2020-yildan beri 15% ga oshganligini ko‘rsatadi, bu esa foydalanuvchi ma’lumotlari himoyasining naqadar dolzarb masala ekanligini isbotlaydi. Xesh funksiyalari asosida qurilgan autentifikatsiya tizimlari bu kabi tahdidlarga qarshi kurashda muhim ahamiyat kasb etadi, chunki ular parollarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri saqlash o‘rniga, ularning xesh qiymatlarini saqlash orqali maʼlumotlar xavfsizligini aniq miqdorda yaxshilash imkonini beradi [3]. Ushbu yondashuv, ayniqsa, shaxsiy maʼlumotlar himoyasi qonunchiligi tobora kuchayib borayotgan sharoitda (masalan, GDPR kabi) juda muhimdir. Bugungi kunda raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi va internet xizmatlaridan foydalanuvchilar sonining ortishi bilan birga kiberxavfsizlik tahdidlari ham murakkablashib bormoqda. Ko‘plab onlayn platformalar, elektron hukumat xizmatlari va moliyaviy tizimlar foydalanuvchi ma’lumotlarini himoya qilishda jiddiy muammolarga duch kelmoqda. Parollarni oddiy matn shaklida saqlash yoki eskirgan, zaif xesh funksiyalardan foydalanish kolliziya, brute-force va rainbow table hujumlariga yo‘l ochib beradi. Natijada, millionlab foydalanuvchilarning hisoblari buzilishi, moliyaviy yo‘qotishlar va shaxsiy maʼlumotlarining tarqalishi kuzatiladi [4]. Mazkur kurs ishi aynan mana shu hal etilmagan muammolarga yechim topish, ya’ni zamonaviy va mustahkam xesh funksiyalaridan foydalangan holda foydalanuvchilarni ishonchli autentifikatsiyadan o‘tkazish uchun dasturiy yechim ishlab chiqishga qaratilgan bo‘lib, bu kiberhujumlarga qarshi barqaror mudofaa mexanizmini yaratish imkonini beradi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro va milliy miqyosda keng tadqiqotlar obyekti bo‘lgan. Xalqaro olimlardan Adi Shamir (1984) xesh funksiyalarining kriptografik asoslarini, jumladan, Merkle-Damgård konstruktsiyasining barqarorligini o‘rgangan va uning amaliy qo‘llanilishini taklif etgan [5]. Ronald Rivest (1990) MD5 xesh algoritmini ishlab chiqqan bo‘lib, bu algoritm bir mudd ...