KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligining yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 2023-yilda 24.3% ni tashkil etdi, bu esa sohaning iqtisodiyotdagi muhim o‘rnini ko‘rsatadi [1]. Shu bilan birga, mamlakatimizning umumiy yer fondidan qishloq xo‘jaligi yerlari 2023-yil holatiga ko‘ra 44.2 million gektarni tashkil etgan bo‘lib, shundan sug‘oriladigan yerlar 4.3 million gektarga yetgan [2]. Ushbu raqamlar yer resurslaridan samarali foydalanish va ularni to‘g‘ri boshqarish nafaqat qishloq xo‘jaligi mahsulotlari ishlab chiqarishni oshirish, balki oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash hamda aholi farovonligini yaxshilashda hal qiluvchi rol o‘ynashini ko‘rsatadi. Biroq, yer egalari sonining ortib borishi, merosxo‘rlik tartibi va boshqa omillar natijasida qishloq xo‘jaligi yerlarining mayda, tarqoq uchastkalarga bo‘linib ketishi — fragmentatsiya muammosi dolzarb bo‘lib qolmoqda. Bu esa qishloq xo‘jaligi texnikalaridan foydalanish samaradorligini pasaytirib, ishlab chiqarish xarajatlarini oshiradi va qishloq aholisi daromadlariga salbiy ta’sir ko‘rsatadi [3]. Jahonda xo‘jaliklararo yer tuzish loyihalarining iqtisodiy samaradorligi o‘rtacha 15-25% ga oshgani kuzatilgan [4]. Bugungi kunda O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligi yerlaridan foydalanish samaradorligini oshirish, dehqon va fermer xo‘jaliklarining daromadlarini ko‘paytirish, shuningdek, barqaror qishloq taraqqiyotini ta’minlash masalasi ustuvor vazifa hisoblanadi. Yer munosabatlarini tartibga solishning mavjud mexanizmlari ayrim hollarda, ayniqsa, xo‘jaliklararo yer chegaralarini optimallashtirish va hududlarni qayta tashkil etishda yetarli darajada samarali emasligi kuzatiladi. Bu holat ayniqsa, suv resurslaridan oqilona foydalanish, zamonaviy texnologiyalarni joriy etish va yuqori hosildorlikka erishishda to‘siq bo‘lmoqda. Shu sababli, xo‘jaliklararo yer tuzish loyihalarini ilmiy asoslangan holda ishlab chiqish, ularning amaliyotga tatbiq etish mexanizmlarini takomillashtirish zarurati bugungi kunning eng dolzarb muammolaridan biri bo‘lib qolmoqda. Bu masalalar qishloq xo‘jaligi subyektlari o‘rtasidagi yer nizolarini kamaytirish, landshaft-ekologik barqarorlikni ta’minlash va qishloq joylarida ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishni rag‘batlantirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Xo‘jaliklararo yer tuzish va yer munosabatlarini tartibga solish masalalari jahon miqyosida ko‘plab olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Masalan, Van d ...