KURS ISHI

KIRISH Jahon bozorida sertifikatlashtirish xizmatlari hajmi 2023-yilda taxminan 240 milliard dollarni tashkil etib, yillik oʻrtacha 6.5% oʻsish surʼatiga ega boʻlishi kutilmoqda [1]. Bu oʻsish global savdoning kengayishi, isteʼmolchilar talablarining oshishi va xalqaro standartlarga muvofiqlik zarurati bilan bevosita bogʻliqdir. Oʻzbekiston Respublikasida mahsulot va xizmatlarning xalqaro standartlarga muvofiqligini taʼminlash boʻyicha olib borilayotgan islohotlar natijasida 2023-yilda eksport qilingan mahsulotlarning qariyb 35% xalqaro sifat sertifikatlariga ega boʻlgan [2]. Xususan, 2023-yil oxiriga kelib, respublikadagi ISO 9001 sifat menejmenti tizimi sertifikatiga ega korxonalar soni 4000 dan oshdi, bu 2020-yilga nisbatan 40% oʻsishni koʻrsatadi [3]. Bu koʻrsatkich mamlakatning eksport salohiyatini oshirish va global qiymat zanjirlariga integratsiyalashuvdagi ustuvor yoʻnalishlardan biri ekanligini anglatadi. Mazkur tadqiqot mavzusi bugungi kunda ayniqsa dolzarb boʻlib, u xorijiy davlatlardagi sertifikatlashtirish amaliyotlarini chuqur oʻrganish va ularni Oʻzbekiston sharoitiga tatbiq etish imkoniyatlarini tahlil qilishga qaratilgan. Global raqobatbardoshlikning oshishi, yangi bozorlarga kirish zarurati va isteʼmolchilarning mahsulot sifatiga boʻlgan talablarining kuchayishi sertifikatlashtirish tizimini takomillashtirishni taqozo etmoqda. Oʻzbekistonning Jahon Savdo Tashkilotiga aʼzo boʻlish jarayonida texnik toʻsiqlarni bartaraf etish va milliy mahsulotlarning xalqaro bozorlarda raqobatbardoshligini oshirish masalasi dolzarb boʻlib, bunda sertifikatlashtirish asosiy vositalardan biri hisoblanadi. Hozirgi kunda Oʻzbekistonda sertifikatlashtirish sohasida qonunchilik bazasini yanada takomillashtirish, xalqaro standartlarni joriy etish mexanizmlarini optimallashtirish va xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar faoliyatini samarali yoʻlga qoʻyish boʻyicha bir qator hal etilmagan muammolar mavjud. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi boʻyicha xalqaro miqyosda koʻplab tadqiqotlar olib borilgan. David A. Garvin (1988) oʻzining "Sifatning sakkiz oʻlchovi" nazariyasida sifatni turli jihatlardan baholash usullarini taqdim etib, sertifikatlashtirishning sifatni taʼminlashdagi rolini yoritib bergan [4]. Michael Porter (1985) raqobat ustunligi konsepsiyasida xalqaro standartlarga muvofiqlikni kompaniyalarning global bozordagi mavqeini mustahkamlashning asosiy omili sifat ...