KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Sog'liqni saqlash vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda demensiya va boshqa neyrodegenerativ kasalliklar bilan bog'liq xotira buzilishlari holatlari aholining 65 yoshdan oshgan qismida taxminan 8% ni tashkil etgan, bu ko'rsatkich 2018-yilga nisbatan 1.5% ga oshganligini ko'rsatadi [1]. Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti (JSST) hisobotlariga ko'ra esa, global miqyosda 55 milliondan ortiq odam demensiya bilan yashamoqda, har yili bu raqamga 10 millionga yaqin yangi holatlar qo'shilmoqda, bu esa xotira jarayonlarini chuqur o'rganishning ijtimoiy va iqtisodiy ahamiyatini oshiradi [2]. Shuningdek, ta'lim sohasida o'quvchilarning ma'lumotlarni eslab qolish va qayta tiklash qobiliyatini yaxshilash dolzarb vazifa bo'lib qolmoqda; masalan, O'zbekistondagi maktab o'quvchilari orasida o'tkazilgan so'rovnomalarga ko'ra, 35% dan ortig'i yangi ma'lumotlarni eslab qolishda qiyinchiliklarga duch kelishini bildirgan [3]. Ushbu raqamlar xotira jarayonlarining neyropsixologik asoslarini chuqur o'rganish, uning mexanizmlarini tushunish va buzilishlarni oldini olish hamda davolash usullarini ishlab chiqish naqadar muhimligini yaqqol ko'rsatadi. Mavjud tadqiqotlar va amaliyotlar shuni ko'rsatadiki, xotira bilan bog'liq muammolar nafaqat keksa yoshdagilar, balki barcha yosh guruhlarida, jumladan, yoshlar orasida ham keng tarqalgan bo'lib, o'quv jarayonlari samaradorligiga, kasbiy faoliyatga va kundalik hayot sifatiga salbiy ta'sir ko'rsatmoqda [4]. Nevrologik va psixologik fanlarning jadal rivojlanishiga qaramay, inson xotirasining barcha murakkab jihatlari, ayniqsa, uning miya tuzilmalari bilan o'zaro bog'liqligi va kognitiv rivojlanishdagi roli hali to'liq o'rganilmagan. Xotira buzilishlari diagnostikasi va samarali terapiya usullarini takomillashtirish, shuningdek, shaxslarning yoshga bog'liq kognitiv pasayishini sekinlashtirishga qaratilgan profilaktik choralar bo'yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqish borasida hal etilmagan ko'plab muammolar mavjud. Ayniqsa, O'zbekiston sharoitida milliy aholi xususiyatlarini inobatga olgan holda, xotira jarayonlari tadqiqotlari bo'yicha ilmiy-amaliy yondashuvlarni chuqurlashtirish zaruriyati mavjud, bu esa mazkur kurs ishining dolzarbligini yanada oshiradi. Xotira jarayonlarining nazariy asoslari va neyropsixologik mexanizmlarini o'rganishda jahon miqyosida ko'plab taniqli olimlar muhim hissa qo'shgan. ...