KURS ISHI

KIRISH Yangi Oʻzbekiston Respublikasida ta’lim tizimi va pedagogik fikrlar taraqqiyotini oʻrganish hozirgi kunda strategik ahamiyatga ega boʻlib, bu davlatning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishidagi fundamental omillardan biridir. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi ma’lumotlariga koʻra, 2023-yilda mamlakatning yalpi ichki mahsulotining 7% dan ortigʻi ta’lim sohasiga yoʻnaltirilgan boʻlib, bu koʻrsatkich soʻnggi besh yilda oʻrtacha 12% ga oʻsgan [1]. Bu davrda maktabgacha ta’lim muassasalari soni 2017-yildagi 5200 tadan 2023-yilda 29800 taga yetgan, maktablarning moddiy-texnik bazasini yaxshilashga qaratilgan investitsiyalar hajmi esa 2.5 barobar oshgan [2]. Xalqaro miqyosda esa ta’lim xizmatlari global bozori 2023-yilda 6.6 trillion AQSH dollarini tashkil etib, 2030-yilga qadar yillik 9.2% oʻsish prognozi bilan 12.3 trillion dollarga yetishi kutilmoqda [3]. Bu raqamlar Oʻzbekistonning global ta’lim tendensiyalariga integratsiyalashuv va milliy ta’lim tizimini raqobatbardosh qilish borasidagi intilishlarining yaqqol dalilidir. Bugungi kunda Yangi Oʻzbekistonda ta’lim sohasida erishilgan yutuqlarga qaramay, mazkur tizim oldida qator muammolar turibdi. Xususan, PISA, PIRLS, TIMSS kabi xalqaro baholash dasturlarida Oʻzbekistonning nisbatan past natijalari [4], ta’lim sifatini oshirish, pedagog kadrlarning malakasini muntazam ravishda takomillashtirish, ta’lim dasturlarini zamonaviy mehnat bozori talablariga moslashtirish, shuningdek, raqamli texnologiyalarni ta’lim jarayoniga samarali integratsiya qilish zaruratini koʻrsatadi. Ushbu muammolarni kompleks tahlil qilish va ularni bartaraf etish yoʻllarini izlash nafaqat milliy ta’lim siyosatining ustuvor vazifasi, balki mamlakatning barqaror rivojlanishini ta’minlash uchun ham muhim ahamiyat kasb etadi. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi xalqaro va milliy darajada keng tadqiqotlarga sabab boʻlgan. Xususan, J. Hattie (2008) oʻzining “Koʻrinadigan oʻrganish” nomli monumental asarida ta’lim samaradorligiga ta’sir etuvchi 250 dan ortiq omillarni meta-tahlil qilib, oʻqituvchining roli va oʻquvchining faol ishtirokining muhimligini ilmiy asoslab berdi [5]. C. Dweck (2006) “Rivojlanish mentaliteti” nazariyasini ishlab chiqib, oʻquvchilarning oʻz qobiliyatlariga boʻlgan ishonchi va oʻqish motivatsiyasining akademik muvaffaqiyatga ta’sirini tushuntirdi [6]. A. S. Neill (1960) Summerhill makta ...