KURS ISHI

KIRISH Jahon miqyosida yashil iqtisodiyotga o'tish global iqlim o'zgarishi, resurslar tanqisligi va atrof-muhit degradatsiyasi kabi dolzarb muammolarga javob sifatida tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. 2023-yilda qayta tiklanuvchi energiya manbalariga global investitsiyalar 1,7 trillion AQSh dollariga yetdi [1], bu umumiy energiya sektoriga kiritilgan sarmoyalarning qariyb 60 foizini tashkil etadi [2]. Bu ko'rsatkich yashil texnologiyalar va barqaror amaliyotlarga bo'lgan global talabning keskin oshib borayotganini ko'rsatadi. O'zbekistonda ham yashil iqtisodiyotni rivojlantirish davlat siyosatining ustuvor yo'nalishlaridan biriga aylangan bo'lib, 2030-yilga qadar qayta tiklanuvchi energiya manbalarining umumiy energiya balansidagi ulushini 25% dan oshirish [3] hamda yalpi ichki mahsulot (YaIM) energiya sig‘imini 2 barobarga kamaytirish [4] kabi aniq maqsadlar belgilangan. 2022-yilda O'zbekistonda umumiy qayta tiklanuvchi energiya quvvati 2.3 GVtga yetdi [5], bu oxirgi besh yilda 2.5 barobarga o'sishni anglatadi [6]. Shuningdek, 2023-yilda "yashil" obligatsiyalar bozori hajmi 100 million AQSh dollaridan oshdi [7], bu esa mamlakatda yashil investitsiyalar uchun qulay muhit yaratilayotganidan dalolat beradi. Ushbu tadqiqot mavzusi, ya'ni yashil iqtisodiyot va uning tashqi effektlarining mikroiqtisodiy jihatlari bugungi kunda ayniqsa dolzarb hisoblanadi, chunki an'anaviy iqtisodiy faoliyatning atrof-muhitga salbiy ta'sirlari, masalan, havo va suv ifloslanishi, biologik xilma-xillikning yo'qolishi va tabiiy resurslarning kamayishi nafaqat ekologik muammo, balki ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishga ham jiddiy to'siq bo'lib qolmoqda. Shu bilan birga, yashil texnologiyalar va amaliyotlar nafaqat ekologik foydalar, balki yangi ish o'rinlari yaratish, energiya samaradorligini oshirish va iqtisodiy o'sishni ta'minlash orqali ijobiy tashqi effektlarni ham keltirib chiqaradi. Biroq, bu tashqi effektlarni iqtisodiy mexanizmlarga to'liq integratsiya qilish (internalizatsiya qilish) hanuzgacha murakkab vazifa bo'lib qolmoqda. Ko'plab tashqi effektlar bozor mexanizmlari orqali avtomatik ravishda baholanmaydi yoki kompensatsiya qilinmaydi, bu esa resurslarning noto'g'ri taqsimlanishiga va atrof-muhit bilan bog'liq xarajatlarning jamiyat zimmasiga tushishiga olib keladi. Jumladan, O'zbekistonda yashil iqtisodiyotga o'tish jarayonida infratuzilmani modernizatsiya qilish, yashil ...