KURS ISHI

KIRISH So‘nggi ma’lumotlarga ko‘ra, jahon chorvachilik mahsulotlari bozori 2023-yilda 1,6 trillion dollarni tashkil etib, 2028-yilga borib 2,1 trillion dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa yaylov va pichanzorlarning global oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashdagi rolini yaqqol ko‘rsatadi [1]. O‘zbekiston kontekstida esa 2023-yilda qishloq xo‘jaligining yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 24,1% ni tashkil etdi, shu jumladan chorvachilik sohasi ushbu ulushning salmoqli qismini egallaydi [2]. O‘zbekistonda 2023-yilda jami yaylov maydonlari 21,5 million gektarni tashkil etib, ushbu hududlarning 60% dan ortig‘i turli darajadagi degradatsiyaga uchragan [3]. Pichanzorlar maydonlari esa 1,3 million gektarni tashkil etadi, biroq ularning hosildorligi o‘rtacha 7-8 s/ga ni tashkil etib, xalqaro standartlardan (masalan, Yevropada 25-30 s/ga [4]) ancha past hisoblanadi. Bu ko‘rsatkichlar, ayniqsa, yaylov resurslaridan samarali foydalanish va ularning barqarorligini ta’minlash borasida chuqur tizimli islohotlar zarurligini ko‘rsatadi. Chorva mahsulotlariga bo‘lgan ichki va tashqi talabning ortishi sharoitida yaylov va pichanzorlarning hududiy tashkil etilishini optimallashtirish nafaqat iqtisodiy, balki ekologik va ijtimoiy jihatdan ham dolzarb vazifadir. Bugungi kunda yaylov va pichanzorlardan foydalanishda kuzatilayotgan ko‘plab muammolar, jumladan, yaylovlarning haddan tashqari yaylovga berilishi natijasida ularning degradatsiyasi, yem-xashak bazasi yetishmovchiligi, iqlim o‘zgarishlarining salbiy ta’siri, shuningdek, suv resurslaridan nooqilona foydalanish kabi omillar chorvachilik mahsuldorligini pasaytirib, fermer xo‘jaliklarining iqtisodiy barqarorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda [5]. Mavjud yerdan foydalanish tizimlarining samarasizligi, resurslarni boshqarishda zamonaviy texnologiyalardan yetarlicha foydalanilmasligi, yaylovlarni ilmiy asosda almashlab ekish tizimlarining yo‘qligi va ushbu masalani hal etishda kompleks yondashuvlarning yetishmasligi mazkur mavzuning bugungi kunda yanada ahamiyat kasb etishiga sabab bo‘lmoqda [6]. Shu sababli, yaylov va pichanzorlarni hududiy tashkil etish bo‘yicha chuqur ilmiy tadqiqotlar o‘tkazish, ilg‘or xalqaro tajribani o‘rganish va mahalliy sharoitlarga moslashtirilgan yechimlarni taklif qilish muhimdir. Yaylov va pichanzorlarni hududiy tashkil etish masalasi jahon ilmiy doiralarida keng o‘rganilgan. Jumladan, **J.P. V ...