KURS ISHI

KIRISH Yer bozori va uni shakllanishining muhim jihatlari mavzusidagi mazkur kurs ishining dolzarbligi shundaki, so'nggi yillarda dunyo bo'yicha yer resurslariga bo'lgan talabning ortishi va urbanizatsiya jarayonlarining tezlashishi natijasida yer bozorlarining iqtisodiyotdagi o'rni keskin oshdi. Xususan, 2023-yil yakunlari bo'yicha global yer bozori hajmi 10,2 trillion AQSH dollarini tashkil etgan [1], bu esa ushbu sektorning jahon iqtisodiyotidagi ulkan salohiyatidan dalolat beradi. O'zbekistonda esa so'nggi besh yilda yer bilan bog'liq tranzaksiyalar soni o'rtacha yillik 18% ga o'sgan [2]. Xususan, 2023-yilda qishloq xo'jaligiga mo'ljallanmagan yer uchastkalarining bozor aylanmasi 2,7 milliard AQSH dollariga yetgan [3], bu esa mamlakatda yer bozorining jadal rivojlanib borayotganini ko'rsatadi. Yer resurslari har qanday davlatning iqtisodiy taraqqiyotida asosiy omillardan biri bo'lib, uning samarali boshqaruvi va bozordagi shaffoflik mamlakatning barqaror rivojlanishini ta'minlashda muhim rol o'ynaydi. Hozirgi kunda yer resurslaridan foydalanish samaradorligini oshirish, yer bozorida shaffoflik va adolatni ta'minlash, investorlar uchun jozibador muhit yaratish hamda zamonaviy bozor mexanizmlarini joriy etish masalalari O'zbekiston iqtisodiy siyosatining ustuvor yo'nalishlaridan hisoblanadi. Shunga qaramay, yer bozorida hali ham tizimli muammolar, jumladan, mulkchilik huquqlarining aniq belgilanmaganligi, kadastr tizimidagi kamchiliklar, yer narxlarining shaffof emasligi va tranzaksion xarajatlarning yuqoriligi kabi qator masalalar o'z yechimini kutmoqda. Ushbu muammolar yer bozorining to'liq salohiyatini ro'yobga chiqarishga to'sqinlik qilib, iqtisodiy o'sish sur'atlarini sekinlashtirmoqda [4]. Shu sababli, yer bozorining shakllanishi va rivojlanishining muhim jihatlarini mikroiqtisodiy nuqtai nazardan chuqur tahlil qilish, mavjud kamchiliklarni bartaraf etish va samaradorlikni oshirish bo'yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqish bugungi kunning eng dolzarb vazifalaridan biridir. Yer bozori nazariyasi va amaliyoti xorijiy va mahalliy olimlar tomonidan keng o'rganilgan. Xususan, Alfred Marshall (1890) o'zining "Iqtisodiyot prinsiplari" asarida yer rentasi va yer bozoridagi narx mexanizmlarining klassik nazariyasini ishlab chiqqan bo'lsa [5], Ronald Coase (1960) "Ijtimoiy xarajatlar muammosi" asarida mulkchilik huquqlari va tranzaksion xarajatlar ...