KURS ISHI

KIRISH Yer turlarini tashkil etish — jahon iqtisodiyotida o'ziga xos o'rin tutadigan va barqaror rivojlanishning muhim omili hisoblanadi. Jahon bo'yicha yer va ko'chmas mulk bozori hajmi yiliga o'rtacha 10 trillion dollardan oshib, global investitsiyalarning sezilarli qismini o'z ichiga oladi [1]. O'zbekistonda esa so'nggi yillarda yer munosabatlarini tartibga solish, yerlardan samarali foydalanishni ta'minlash va kadastr tizimini takomillashtirish borasida jiddiy ishlar amalga oshirilmoqda. Xususan, qishloq xo'jaligiga mo'ljallangan yerlarning samaradorligi va unumdorligini oshirish bo'yicha ko'rsatkichlar 2023-yil yakunlariga ko'ra o'rtacha 8% ga o'sgan [2]. Biroq, urbanizatsiya jarayonining jadallashuvi, qishloq xo'jaligi va sanoat uchun yerlarga bo'lgan talabning ortishi, hamda yer degradatsiyasi kabi omillar yer resurslaridan oqilona foydalanish va ularni ratsional tashkil etishning dolzarbligini yanada oshirmoqda. Bunday sharoitda yer turlarini aniq tasniflash, ularning maqsadli vazifasini belgilash va huquqiy rejimini mustahkamlash samarali boshqaruv va iqtisodiy o'sish uchun muhim ahamiyat kasb etadi. Qishloq xo'jaligi erlari, sanoat erlari, turar-joy erlari kabi yer turlarining o'ziga xos xususiyatlarini hisobga olgan holda ularni tashkil etish va boshqarish bugungi kunning asosiy iqtisodiy va ekologik muammolaridan biridir. Yetarli darajada o'rganilmagan yer resurslaridan foydalanish samaradorligini oshirish mexanizmlari, xususan, integratsiyalashgan yer boshqaruvi va zamonaviy GIS texnologiyalarini keng joriy etish bo'yicha hal etilmagan masalalar ko'p. Yer degradatsiyasi natijasida yo'qolayotgan unumdor yerlar va ularning iqtisodiy oqibatlari hamda bu muammolarning oldini olish bo'yicha strategik yondashuvlar hali ham to'liq shakllanmagan. Shuningdek, yer resurslari kadastrini yuritish, yer uchastkalarining qiymatini baholash va bu ma'lumotlardan samarali foydalanish bo'yicha ham tizimli yechimlar talab etilmoqda. Bu kabi muammolar, yer turlarini tashkil etishning nazariy va amaliy jihatlarini chuqur tadqiq qilishni hamda mavjud muammolarga yechim topishni zarur qilib qo'yadi. Yer turlarini tashkil etish va boshqarish sohasida jahon miqyosida ko'plab olimlar tadqiqotlar olib borgan. Jon T. Arbogast (2019) o'zining "The Land Use Problem in Urban Planning" nomli asarida urbanizatsiya jarayonida yerlardan samarali foydalanishning nazariy asoslari ...