KURS ISHI

KIRISH Yer resurslaridan samarali foydalanish global oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash, atrof-muhit barqarorligini saqlash va iqtisodiy rivojlanishni qo‘llab-quvvatlashda fundamental ahamiyat kasb etadi. So‘nggi ma’lumotlarga ko‘ra, jahon qishloq xo‘jaligi yerlarining qariyb 33% degradatsiyaga uchragan [1], bu esa har yili $6.3-10.6 trillion atrofida iqtisodiy yo‘qotishlarga olib kelmoqda [2]. O‘zbekistonda ham qishloq xo‘jaligi yalpi ichki mahsulotining qariyb 25% ni tashkil etadi [3], biroq mavjud 4.3 million gektar sug‘oriladigan yerlarning 50% dan ortig‘i turli darajadagi sho‘rlanganlikka uchragan [4], shuningdek, suv resurslarining 40% gacha bo‘lgan qismi isrofgarchilikka yo‘l qo‘yilmoqda [5]. Bu holat, oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarish samaradorligini oshirish va yer resurslaridan oqilona foydalanishni talab qiladi. Raqamli xaritalar va geografik axborot tizimlari (GIS) texnologiyalarini joriy etish orqali yer resurslarini boshqarishda aniqlik, shaffoflik va samaradorlikni oshirish imkoniyatlari mavjud bo‘lib, bu o‘z navbatida qishloq xo‘jaligi sohasida 20-30% gacha mahsuldorlikni oshirishga va resurs sarfini 15-20% gacha kamaytirishga yordam berishi mumkin [6]. Yuqorida keltirilgan raqamlar va muammolar yer resurslaridan foydalanish samaradorligini oshirishning dolzarbligini yaqqol ko‘rsatib turibdi. Xususan, O‘zbekiston sharoitida, suv tanqisligi va yerlarning degradatsiyasi sharoitida, har bir gektar yerdan maksimal darajada unum olish strategik ahamiyatga ega. GIS va raqamli xaritalar yordamida tuproq unumdorligi, ekinlarning holati, sug‘orish rejimlari va meliorativ holat kabi muhim ma’lumotlarni real vaqt rejimida tahlil qilish, fermerlar va yer egalari uchun aniq qarorlar qabul qilishda bebaho vosita bo‘lib xizmat qiladi. Mavjud an’anaviy yer boshqaruvi tizimlari ko‘pincha ma’lumotlarning tarqoqligi, eskirganligi va tahlil qilish imkoniyatlarining cheklanganligi sababli to‘liq samaradorlikni ta’minlay olmaydi. Shu bois, ushbu texnologiyalarni amaliyotga joriy etish orqali, Xonqa tumani G‘alaba massivi misolida yer resurslaridan foydalanish samaradorligini oshirishga qaratilgan amaliy yechimlar ishlab chiqishga bo‘lgan ehtiyoj katta. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha dunyo olimlari qatorida D. Maguire (1991) GIS konsepsiyasini shakllantirish va uning amaliy qo‘llanilishini nazariy jihatdan asoslagan bo‘lsa [7], M. F. Goodchil ...