KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda dunyo bo‘ylab akademik nashrlar soni 5 milliondan oshgan bo‘lib, ularning 70% dan ortig‘i ingliz tilida chop etilgan [1]. Bu global ilmiy hamjamiyatda samarali yozma kommunikatsiyaning naqadar muhimligini ko‘rsatadi. O‘zbekiston kontekstida esa, 2022-yilda xalqaro ilmiy jurnallarda chop etilgan maqolalar soni atigi 12 mingni tashkil etgan [2], bu respublikaning ilmiy salohiyatini to‘liq namoyon etish uchun yozma akademik matnlarni yaratish ko‘nikmalarini rivojlantirish zaruratini ko‘rsatadi. So‘nggi besh yilda O‘zbekistondagi universitet talabalarining bitiruv malakaviy ishlarida plagiat darajasi o‘rtacha 25% ni tashkil etishi [3], akademik yozish madaniyati va etika bo‘yicha chuqur bilimlar yetishmasligidan dalolat beradi. Bu holat mamlakatning ilmiy-tadqiqot salohiyatiga jiddiy ta’sir ko‘rsatib, mahalliy olimlarning xalqaro miqyosdagi raqobatbardoshligini pasaytiradi, shuningdek, mahalliy ilmiy matnlarning sifatiga shubha tug‘diradi. Bugungi kunda ta’lim tizimida akademik yozma matnlar yaratish ko‘nikmalarini shakllantirish bo‘yicha kompleks va tizimli yondashuvlar yetarli darajada rivojlanmagan. Ko‘plab oliy ta’lim muassasalarida ushbu ko‘nikmalarni o‘rgatishga yo‘naltirilgan o‘quv dasturlari samaradorligi past bo‘lib, bu talabalarning ilmiy izlanishlarini sifatli tarzda yozma shaklda bayon etishlariga to‘sqinlik qilmoqda. Natijada, talabalar va yosh tadqiqotchilar o‘z g‘oyalarini aniq, izchil va akademik talablarga muvofiq taqdim etishda qiyinchiliklarga duch kelmoqdalar. Bu esa nafaqat shaxsiy akademik o‘sishni cheklaydi, balki O‘zbekiston ilmiy makonining xalqaro darajadagi integratsiyasini ham sekinlashtiradi. Ilmiy nashrlardagi past sifat, noto‘g‘ri havolalar berish va plagiat holatlari mamlakat ilmiy obro‘siga putur yetkazadi. Yozma akademik matnlarni yaratish ko‘nikmalarini shakllantirish masalasi xalqaro miqyosda ko‘plab tadqiqotchilar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Masalan, J. Swales (1990) o‘zining “Janr nazariyasi”ni taklif qilib, yozma matnlarning muayyan ijtimoiy kontekstda shakllangan tuzilmalari va maqsadlarini o‘rganishga asos solgan [5]. Uning ishi akademik yozishda janr xususiyatlarini tushunish va ulardan samarali foydalanish muhimligini ko‘rsatib bergan. P. Elbow (1981) esa yozish jarayonidagi “erkin yozish” (freewriting) va “tahrirlash” bosqichlarini ajratib ko‘rsatgan, bu esa ijodiy yozishning kognitiv jarayonlari ...