KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasida qishloq xoʻjaligi yalpi ichki mahsulotning (YIM) qariyb 25% ini tashkil etib, aholining 27% dan ortigʻini ish bilan taʼminlaydi [1]. Ushbu sohada hosildorlikni oshirish va oʻsimliklarning stress omillariga chidamliligini taʼminlash ilmiy tadqiqotlarning muhim yoʻnalishlaridan biridir. Xususan, gʻoʻza, bugʻdoy va mevali daraxtlar kabi asosiy qishloq xoʻjaligi ekinlarining poyalarining mustahkamligi, shamol va boshqa mexanik shikastlanishlarga qarshi turish qobiliyati hosil sifati va miqdoriga bevosita taʼsir koʻrsatadi. Jahon miqyosida oʻsimlikchilik mahsulotlarining mexanik shikastlanishlar tufayli yoʻqotishlari har yili 10-15% ni tashkil etadi, bu global oziq-ovqat xavfsizligiga jiddiy tahdid soladi [2]. Shu sababli, yuksak oʻsimliklarda mexanik toʻqimalarning tuzilishi va funktsiyasini chuqur oʻrganish, ularning stressga chidamliligini oshirish mexanizmlarini tushunish va yangi selektsion navlarni yaratishda ushbu bilimlardan foydalanish hozirgi kunda strategik ahamiyat kasb etmoqda. Bugungi kunda oʻsimliklarning mexanik mustahkamligini taʼminlovchi toʻqimalar, xususan, kolxenxima va sklerenximaning rivojlanish jarayonlari, ularning genetik asoslari va tashqi muhit omillariga reaksiyalari toʻliq oʻrganilmagan. Masalan, yogʻingarchilikning kamayishi va shamol eroziyasi kuchayishi kabi iqlim oʻzgarishlari sharoitida oʻsimliklarning mexanik barqarorligini oshirish zaruriyati yuzaga kelmoqda. Oʻzbekiston sharoitida shoʻrlangan tuproqlar va suv tanqisligi kabi abiotik stresslarning oʻsimlik mexanik toʻqimalari shakllanishiga taʼsiri hamda ularning moslashuvchanlik mexanizmlari borasida chuqur ilmiy tadqiqotlar yetarli emas [3]. Ushbu mavzudagi tadqiqotlar nafaqat nazariy bilimlarni boyitadi, balki qishloq xoʻjaligi ekinlarining hosildorligini oshirish, ularning chidamliligini yaxshilash va pirovardida oziq-ovqat xavfsizligini taʼminlashga amaliy hissa qoʻshadi. Yuksak oʻsimliklarda mexanik toʻqimalarning tuzilishi va ahamiyatini oʻrganish sohasida koʻplab xorijiy olimlar muhim tadqiqotlar olib borgan. Masalan, J.D. Mauseth (1988) oʻzining "Oʻsimlik anatomiyasi" asarida oʻsimlik tanasining asosiy mexanik elementlari – kolxenxima va sklerenximaning mikroskopik tuzilishini batafsil tasvirlagan va ularning turli oʻsimlik organlaridagi joylashuvini koʻrsatib bergan [5]. K. Esau (1965) oʻzining fundamental "Oʻsimlik anatomiyasi" k ...