KURS ISHI

KIRISH Bugungi kunda dunyo bo'yicha voyaga yetmaganlar huquqlarini himoya qilish va ularning jamiyatda to'laqonli ishtirokini ta'minlash masalasi tobora dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Xususan, jinoyatga jalb etilgan yoki jinoyatdan jabr ko'rgan bolalar bilan ishlashda ularning yoshi va rivojlanishiga mos keluvchi maxsus tizimlarni rivojlantirish zaruriyati yuzaga kelgan. Statistik ma'lumotlarga qaraganda, har yili dunyoda 1 milliondan ortiq voyaga yetmagan shaxslar sud tizimiga jalb etiladi va bu ko'rsatkich ba'zi mintaqalarda o'sib bormoqda [1]. O'zbekistonda ham voyaga yetmaganlar jinoyatchiligi va ularning huquqiy himoyasi masalalari milliy strategiyaning muhim yo'nalishlaridan biriga aylangan. 2023-yilning o'zida 18 yoshgacha bo'lgan shaxslar tomonidan sodir etilgan jinoyatlar soni 15% ga oshganligi [2] ushbu muammoning dolzarbligini yanada ko'rsatadi. Shu bois, bolalarning huquqlari va manfaatlarini himoya qilishga qaratilgan xalqaro-huquqiy standartlarni o'rganish va ularni milliy tizimga tatbiq etish muhim ilmiy-amaliy ahamiyat kasb etadi. Ushbu kurs ishining maqsadi — yuvenal yustitsiyaga doir xalqaro-huquqiy standartlarning rivojlanishini tahlil qilish va ularni O'zbekiston sharoitida qo'llash istiqbollarini aniqlashdir. Mazkur yo'nalishdagi tadqiqotlar dunyo ilmiy jamoatchiligi tomonidan faol olib borilmoqda. Masalan, professor Anya Soldatova o'z asarlarida bolalar uchun inklyuziv va adolatli sud muhitini yaratishning zarurligini ta'kidlab, xalqaro standartlarning milliy qonunchilikka implementatsiya qilinishidagi muammolarni tahlil qilgan [3]. Dr. Beneteau Keti esa bolalarning sud jarayonlarida ishtiroki va ularning huquqlarini himoya qilish mexanizmlarini o'rgangan holda, "bola uchun do'stona odil sudlov" konsepsiyasining amaliy tatbiqini ko'rib chiqqan [4]. Shuningdek, Professor Lazzari Sara o'z tadqiqotlarida restorativ adliya tamoyillarini voyaga yetmaganlar ishlariga tatbiq etishning samaradorligini ko'rsatib bergan [5]. Xalqaro miqyosda Yuvenal yustitsiya markazining tadqiqotchilari (misol uchun, P. Smith) voyaga yetmaganlar adliya tizimini isloh qilish bo'yicha qiyosiy tahlillar olib borib, eng yaxshi tajribalarni aniqlashga harakat qiladi [6]. O'zbekistonlik tadqiqotchilardan professor Z.M. Islomov o'z tadqiqotlarida voyaga yetmaganlar jinoyatchiligining oldini olish va huquqiy himoyasi bo'yicha milliy qonunchilikni tahlil qilgan [7]. Pr ...