KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi yillarda bozor islohotlari natijasida iqtisodiyotning turli tarmoqlarida sezilarli o‘zgarishlar kuzatilmoqda. Xususan, O‘zR Statistika agentligi (2023) ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) hajmi 89,2 milliard AQSh dollariga yetdi va o‘sish sur’ati 6%ni tashkil etdi, bu esa zamonaviy bozor xo‘jaligi modellarining mamlakat iqtisodiyotiga integratsiyasi jarayonining faol bosqichda ekanligini ko‘rsatadi [1]. Raqamli iqtisodiyotning YaIMdagi ulushi 2022-yilda 2,5% dan 2023-yilda 3,5% ga oshdi, bu raqamli transformatsiyaning jadal sur’atlarda rivojlanayotganidan dalolat beradi [2]. Shu bilan birga, xususiy sektorning iqtisodiyotdagi ulushi 80%dan oshdi, bu bozor mexanizmlarining rolini oshirishga qaratilgan siyosatning natijasidir [3]. Global miqyosda, jahon platforma iqtisodiyoti bozori 2022-yilda 4,9 trillion dollarga baholangan bo‘lib, 2027-yilga borib bu ko‘rsatkich 7,8 trillion dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa ushbu modellar iqtisodiy rivojlanishning muhim drayverlaridan biri ekanligini anglatadi [4]. Mazkur tadqiqot zamonaviy bozor xo‘jaligi modellarini o‘rganishning dolzarbligini bir qator hal etilmagan muammolar bilan asoslaydi. O‘zbekistonda aralash iqtisodiyot sharoitida davlatning iqtisodiyotga aralashuv darajasi optimal emasligi, raqamli iqtisodiyot va platforma iqtisodiyoti rivojlanishi uchun institutsional va infratuzilmaviy kamchiliklar mavjudligi hamda “gig iqtisodiyot”da bandlikni tartibga solish mexanizmlarining yetarli darajada ishlanmaganligi kabi masalalar haligacha chuqur tahlil qilinmagan [5]. Doiraviy iqtisodiyot tamoyillarini joriy etish orqali resurslardan samarali foydalanish va chiqindilarni minimallashtirish bo‘yicha aniq mexanizmlar va rag‘batlantirish tizimlari mavjud emas, bu esa resurs isrofgarchiligiga olib kelmoqda [6]. Shuningdek, bozor mexanizmlari va ijtimoiy adolat tamoyillarini uyg‘unlashtiruvchi "ijtimoiy bozor iqtisodiyoti" modelining O‘zbekiston sharoitlariga moslashuv imkoniyatlari ham to‘liq o‘rganilmagan. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi tahliliga ko‘ra, zamonaviy bozor xo‘jaligi modellari global ilmiy adabiyotlarda keng muhokama qilingan. Masalan, Adam Smit o‘zining "Xalqlar boyligi tabiati va sabablari to‘g‘risida tadqiqot" asarida bozor mexanizmlarining samaradorligini va "ko‘rinmas qo‘l" tamoyilini asoslab bergan, bu esa bozo ...