KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligining 2023-yilgi ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakatimizda zig‘ir ekinlari yetishtiriladigan maydonlar hajmi so‘nggi besh yilda 18% ga oshgan bo‘lib, bu ko‘rsatkich 12,5 ming gektarni tashkil etdi [1]. Jahon miqyosida zig‘ir tolasi va urug‘i bozori 2022-yilda 2,5 milliard AQSh dollarini tashkil etgan holda, yillik o‘rtacha 6,7% o‘sish sur’ati bilan 2030-yilga borib 4,3 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [2]. Zig‘irnamolar qabilasiga mansub o‘simliklarning genetik xilma-xilligini chuqur o‘rganish va ularni samarali boshqarish, nafaqat qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini yetishtirish hajmini oshirish, balki sanoat, tibbiyot va kosmetologiya kabi sohalarda ham yangi imkoniyatlar yaratadi. Ushbu tadqiqot, ayniqsa, O‘zbekiston sharoitida zig‘irnamolar qabilasining lokal populyatsiyalari va ularning ekologik moslashuvchanligini baholashda muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu mavzu bugungi kunda, global iqlim o‘zgarishlari va tabiiy resurslarning cheklanishi sharoitida, alohida dolzarblik kasb etadi. An’anaviy qishloq xo‘jaligi ekinlariga bo‘lgan bosimning ortib borishi, yangi va bardoshli o‘simlik turlarini izlashni taqozo etmoqda. Zig‘irnamolar qabilasining noyob biokimyoviy tarkibi va genetik xilma-xilligi, ularni turli ekologik sharoitlarga moslashuvchanligini ta’minlaydi, biroq ularning mahalliy sharoitdagi potentsiali hali to‘liq o‘rganilmagan. O‘zbekistonning boy bioxilma-xilligi, shu jumladan zig‘irnamolar qabilasiga mansub turlarning noyob genofondini saqlash va ulardan oqilona foydalanish strategiyalarini ishlab chiqish, mamlakatning oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash va qishloq xo‘jaligi sektorini barqaror rivojlantirish uchun zarurdir. Mavjud tadqiqotlar, ko‘pincha, umumiy xususiyatlarga e’tibor qaratgan bo‘lib, zig‘irnamolar qabilasining mintaqaviy xilma-xilligi, ekologik adaptatsiyasi va ularni saqlashning iqtisodiy asoslari kabi jihatlari yetarlicha yoritilmagan. Zig‘irnamolar qabilasining taksonomiyasi va filogenetikasi bo‘yicha jahon miqyosida ko‘plab tadqiqotlar olib borilgan. Masalan, D. A. J. S. (2018) o‘z tadqiqotida molekulyar markerlar yordamida Linaceae oilasining evolyutsion tarixini va turkumlararo aloqalarni aniqladi, bu esa oilaning taksonomik tasnifini qayta ko‘rib chiqishga asos bo‘ldi [3]. P. H. Raven (2020) esa zig‘irnamolar qabilasining morfologik va anatomik xususiyatlarin ...