KURS ISHI

KIRISH Gul o‘simliklar olamining eng ajoyib va murakkab shakllaridan biri bo‘lib, ularning gulqo‘rg‘on tuzilishi o‘simliklar taksonomiyasi, evolyutsiyasi va ekologiyasi sohalarida fundamental ahamiyatga ega. Global miqyosda qishloq xo‘jaligida gul yetishtirishning yillik hajmi 60 milliard dollardan oshadi, bu esa gul morphologiyasi va rivojlanishini chuqur o‘rganishning iqtisodiy ahamiyatini yaqqol ko‘rsatadi [1]. O‘zbekistonda esa so‘nggi besh yilda dekorativ gullar va ularning urug‘lari eksporti hajmi 30% ga o‘sib, 15 million dollarga yetgan [2]. Bu o‘sish mamlakatimizda gulchilikning rivojlanib borayotganini va bu sohada ilmiy tadqiqotlar o‘tkazish zarurligini ko‘rsatadi. Gulqo‘rg‘on tuzilishidagi o‘ziga xosliklar nafaqat o‘simliklarning changlanish samaradorligini oshirish, balki ularning atrof-muhit sharoitlariga moslashish mexanizmlarini ham tushuntirib beradi. Ushbu tadqiqot, ayniqsa, O‘zbekiston florasidagi gullarning adaptiv mexanizmlarini tushunish va kelajakda qishloq xo‘jaligi hamda bioxilma-xillikni saqlash strategiyalarini ishlab chiqishda muhim rol o‘ynaydi. Mavzuning dolzarbligi shundaki, gullarning tuzilishi va ontogenezi bo‘yicha chuqur bilimlar biotexnologiya va genetik muhandislik sohalarida yangi navlarni yaratish, kasalliklarga chidamli o‘simliklarni yetishtirish va hosildorlikni oshirish uchun zaruriy asos bo‘lib xizmat qiladi. Hozirgi kunda iqlim o‘zgarishlari va inson faoliyatining ta’siri ostida o‘simlik turlari soni qisqarib borayotgani sababli, gulqo‘rg‘on tuzilishidagi genetik xilma-xillikni saqlash va o‘rganish ekologik muvozanatni ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Olimlar gullarning changlatuvchilar bilan o‘zaro munosabatini chuqur o‘rganish orqali ekotizimlardagi barqarorlikni ta’minlash yo‘llarini izlamoqdalar. Biroq, gul morfologiyasining funksional ahamiyati, ayniqsa O‘zbekistonning turli xil iqlim sharoitlariga moslashgan o‘simliklarida yetarlicha o‘rganilmagan. Ushbu kurs ishi aynan shu bo‘shliqni to‘ldirishga, ya’ni Gulqo‘rg‘on tuzilishidagi o‘ziga xosliklarning funksional va adaptiv ahamiyatini aniqlashga qaratilgan bo‘lib, bu orqali O‘zbekistonda gulchilikni rivojlantirish va bioxilma-xillikni saqlash bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha xalqaro miqyosda ko‘plab tadqiqotlar o‘tkazilgan. Misol uchun, E.M. Meyerowitz va J.L. Bowman (1991) o‘z tadqi ...