KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-yilda moliyaviy xizmatlar sohasi 2022-yilga nisbatan 20.3% ga o'sdi va yalpi ichki mahsulotning 6.8% ini tashkil etdi [1]. Xususan, bank aktivlari 2023-yilda 600 trillion so'mga yetdi, bu esa 2022-yilga nisbatan 18.5% o'sishni anglatadi [2]. Shu bilan birga, mikroqarzlar hajmi 2023-yilda 10.5 trillion so'mni tashkil etib, oldingi yilga nisbatan 25% ga ko'paydi, bu esa aholining moliyaviy xizmatlarga bo'lgan talabi ortib borayotganini ko'rsatadi [3]. Global miqyosda esa, raqamli moliya bozorining hajmi 2023-yilda 200 milliard dollardan oshdi va 2030-yilga borib 1.5 trillion dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa moliyaviy innovatsiyalarning tez sur'atlar bilan rivojlanayotganidan dalolat beradi [4]. Ushbu raqamlar moliyaning zamonaviy iqtisodiyotdagi muhim rolini va uning dinamik o'zgarishini yaqqol ko'rsatib turibdi. Moliyaning mohiyati va vazifalarini chuqur o'rganish hozirgi iqtisodiy sharoitda, ayniqsa O'zbekiston kabi rivojlanayotgan mamlakatlar uchun g'oyat dolzarbdir. Mamlakat iqtisodiyoti barqaror o'sishni ta'minlash, investitsiyalarni jalb qilish va aholi farovonligini oshirish maqsadida moliyaviy tizimni takomillashtirishga intilmoqda [5]. Biroq, inflyatsiya bosimi (2023-yilda 9.2% [6]), moliyaviy bozorlardagi spekulyativ tendensiyalar va moliyaviy xizmatlarning hamma uchun birdek ochiq emasligi kabi muammolar hanuz mavjud. Shuningdek, raqamli transformatsiya jarayonida moliyaviy kiberxavfsizlikni ta'minlash va yangi moliyaviy instrumentlarni samarali boshqarish masalasi ham hal qilinmagan muammolar sirasiga kiradi [7]. Bu omillar, moliyaning nazariy asoslarini qayta ko'rib chiqish va amaliy boshqaruv mexanizmlarini takomillashtirish zaruratini keltirib chiqaradi. Moliya nazariyasi va amaliyoti xalqaro miqyosda ko'plab olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. John Maynard Keynes (1936) o'zining "Bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi" asarida moliyaviy bozorlarning iqtisodiyotdagi rolini, pulga bo'lgan talab nazariyasini va fiskal siyosatning ahamiyatini asoslab berdi [8]. Franco Modigliani va Merton Miller (1958) korporativ moliyada kapital tuzilmasi bo'yicha mashhur teoremasini ishlab chiqib, kompaniya qiymati uning moliyalashtirish usulidan deyarli mustaqil ekanligini ko'rsatdilar [9]. Eugene Fama (1970) samarali bozor gipotezasini ilgari surib, moliyaviy bozorlardagi aktivlar narxi barcha mavjud ma'lumotlarni a ...