KURS ISHI

KIRISH Jahon valyuta bozorining kunlik aylanmasi 2022-yilda 7,5 trillion AQSh dollariga yetdi, bu 2019-yildagi 6,6 trillion dollarga nisbatan 13,6% o'sishni ko'rsatadi [1]. O'zbekistonning tashqi savdo aylanmasi 2023-yilda 62,6 milliard AQSh dollarini tashkil etdi, bu avvalgi yilga nisbatan 16,1% yuqori ko'rsatkichdir [2]. Ushbu raqamlar xalqaro valyuta va kredit munosabatlarining global iqtisodiyot hamda O'zbekiston uchun naqadar muhimligini yaqqol ko'rsatmoqda. Xalqaro kapital harakati, to'lov balansi barqarorligi, valyuta kursining inflyatsiyaga ta'siri va xorijiy investitsiyalarning jalb qilinishi mamlakat iqtisodiy o'sishi va barqarorligining hal qiluvchi omillaridan hisoblanadi. O'zbekistonning global iqtisodiyotga integratsiyalashuvi jarayonida valyuta va kredit mexanizmlarini to'g'ri boshqarish milliy iqtisodiy xavfsizlikni ta'minlash va barqaror rivojlanishga erishishda ustuvor ahamiyat kasb etadi. Ushbu mavzu bugungi kunda ayniqsa dolzarbdir, chunki geosiyosiy vaziyatning o'zgarishi, global inflyatsion bosimlar va pandemiya oqibatlari xalqaro valyuta va kredit bozorlarida beqarorlikni yuzaga keltirmoqda. Xususan, rivojlanayotgan mamlakatlar, jumladan O'zbekiston uchun milliy valyuta kursini barqarorlashtirish, xorijiy investitsiyalarni jalb qilish, tashqi qarzni samarali boshqarish va to'lov balansini muvozanatda saqlash dolzarb vazifalardir. Xalqaro valyuta va kredit munosabatlaridagi nomuvofiqliklar milliy iqtisodiyotda valyuta kursining keskin o'zgarishi, kapital qochib ketishi, tashqi savdo defitsiti va iqtisodiy o'sish sur'atlarining pasayishiga olib kelishi mumkin. Mavjud adabiyotlarda bu muammolarni kompleks hal etishga qaratilgan yondashuvlar yetarli darajada rivojlanmagan, ayniqsa O'zbekistonning o'ziga xos sharoitlarini hisobga olgan holda. Shuningdek, valyuta intervensiyalari samaradorligi va SWIFT tizimidan foydalanishning makroiqtisodiy ta'siri bo'yicha chuqur tahlillarga ehtiyoj mavjud. Xalqaro valyuta va kredit munosabatlari nazariyasi uzoq tarixga ega bo'lib, uning rivojlanishiga ko'plab xorijiy olimlar salmoqli hissa qo'shgan. Keyns (Keynes, 1936) o'zining "Bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi" asarida valyuta kurslarining makroiqtisodiy ta'siri va to'lov balansidagi nomutanosibliklarni hal qilish yo'llarini tahlil qilgan [5]. Mundell (Mundell, 1963) va Fleming (Fleming, 1962) modelida (Mundell-Fleming modeli) kapital hara ...