KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida 2023-yilda pul-kredit siyosati natijasida inflyatsiya darajasi 9.2% gacha pasaytirildi, bu esa oxirgi yillarning eng past ko‘rsatkichlaridan biri hisoblanadi [1]. Markaziy bankning asosiy stavkasi yil davomida o‘zgarishsiz 14% darajasida saqlanib qoldi, bu esa iqtisodiyotdagi barqarorlikni ta’minlashga xizmat qildi [2]. Umumiy kredit portfelining o‘sishi 2023-yilda 20.3% ni tashkil etdi, bu esa iqtisodiy faollikni qo‘llab-quvvatlash bilan birga, pul taklifini muvofiq darajada boshqarish muhimligini ko‘rsatadi [3]. Mamlakatning oltin-valyuta zaxiralari 2023-yil oxiriga kelib 35.8 milliard dollarga yetdi, bu tashqi shoklarga qarshi mustahkamlikni ta'minlaydi [4]. Ushbu statistik ma'lumotlar davlatning pul-kredit siyosati mamlakat iqtisodiy barqarorligini ta'minlashda bevosita rol o'ynashini yaqqol ko'rsatib turibdi. Shuningdek, pul-kredit siyosati iqtisodiy o'sish, bandlikni oshirish va narxlar barqarorligini ta'minlash kabi makroiqtisodiy maqsadlarga erishishda muhim vosita hisoblanadi [5]. Pul-kredit siyosati bugungi global iqtisodiy sharoitda yanada murakkablashgan va dolzarb ahamiyat kasb etgan. Jahon iqtisodiyotida kuzatilayotgan yuqori inflyatsiya bosimlari, energiya resurslari narxlarining o'zgaruvchanligi va geopolitik keskinliklar milliy iqtisodiyotlar uchun yangi chaqiriqlar tug'dirmoqda [6]. Bu omillar tufayli Markaziy banklarning pul taklifini boshqarish, foiz stavkalarini belgilash va valyuta kursini tartibga solish orqali iqtisodiyotni barqaror rivojlantirish vazifasi murakkablashmoqda. Ayniqsa, rivojlanayotgan mamlakatlar, jumladan O'zbekiston uchun, tashqi omillarning ichki iqtisodiyotga ta'sirini kamaytirish, inflyatsiyani jilovlash va uzoq muddatli barqaror o'sishni ta'minlash dolzarb muammo bo'lib qolmoqda [7]. Mavjud muammolar pul-kredit siyosatining nazariy asoslarini chuqur o'rganish, uning amaliy mexanizmlarini tahlil qilish va samaradorligini oshirish bo'yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqish zaruratini keltirib chiqaradi [8]. Pul-kredit siyosati sohasidagi tadqiqotlar jahon iqtisodiy tafakkurida uzoq tarixga ega bo'lib, uning nazariy asoslari ko'plab atoqli olimlar tomonidan ishlab chiqilgan. Milton Friedman (1963) monetarizm nazariyasini rivojlantirib, pul taklifining iqtisodiy faollik va inflyatsiyaga ta'sirini ta'kidladi, u pul massasining barqaror o'sishi iqtisodiy barqarorlikni ta'min ...