KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning ta'kidlashicha, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 6% ga o'sdi va bu ko'rsatkich 100 milliard dollarga yetkazilishi mo'ljallanmoqda [1]. Davlat byudjetining 2023-yil yakunlari bo'yicha daromadlar qismi 376.5 trillion so'mni tashkil etgan bo'lsa, xarajatlar qismi 406.4 trillion so'mni tashkil etdi [2]. Bu raqamlar mamlakat iqtisodiy faoliyatining jadallashganligini va moliyaviy resurslarni samarali boshqarishga bo'lgan ehtiyojning oshganligini ko'rsatadi. Xususan, 2024-yilgi Davlat byudjeti qonuniga muvofiq, O'zbekistonning konsolidatsiyalashgan byudjet daromadlari 440 trillion so'mdan ortiqni tashkil etishi kutilmoqda [3]. Ushbu dinamika moliyaning milliy iqtisodiyotdagi muhim rolini, uning shakllanishi, taqsimlanishi va qayta taqsimlanishi jarayonlarini chuqur o'rganishni taqozo etadi. Mamlakatning investitsiyaviy faolligi ham ortib bormoqda; 2023-yilda to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar hajmi 9.8 milliard dollarga yetdi [4], bu esa kapital bozorining rivojlanishi va moliyaviy barqarorlikni ta'minlash muhimligini yanada kuchaytiradi. Moliyaning mohiyati va vazifalarini chuqur tushunish va tahlil qilish iqtisodiyotning turli jabhalarida yuzaga kelayotgan dolzarb muammolarni hal qilishda asosiy omil hisoblanadi. O'zbekiston iqtisodiyotining modernizatsiya qilinishi va bozor islohotlarining chuqurlashuvi sharoitida moliyaviy resurslarni samarali boshqarish, byudjet barqarorligini ta'minlash, investitsion muhitni yaxshilash va inflyatsiyani jilovlash masalasi ustuvor ahamiyat kasb etadi. Moliyaning taqsimlash, nazorat, rag'batlantirish va barqarorlashtirish vazifalari global iqtisodiy beqarorlik sharoitida yanada dolzarblashmoqda. Xususan, davlat byudjeti taqchilligini kamaytirish, soliq siyosatini optimallashtirish va moliyaviy bozorlarni rivojlantirish orqali mamlakatning barqaror iqtisodiy o'sishini ta'minlash zarurati mavjud. Bugungi kunda raqamli iqtisodiyotga o'tish sharoitida moliyaviy vositalarning yangi shakllari va mexanizmlarini o'rganish hamda ularni milliy amaliyotga joriy etish orqali moliyaviy xizmatlar sifatini oshirish va iqtisodiy samaradorlikni oshirish bo'yicha hali to'liq hal etilmagan masalalar mavjud. Moliyaning nazariy asoslari va vazifalari masalasi jahon iqtisodiy fanida uzoq vaqtdan beri o'rganilib kelinmoqda. Klassik iqtisodchilar, jumladan Ada ...