KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda yo'l-transport hodisalari va ularning salbiy oqibatlarini tahlil qilganimizda, haydovchilik huquqidan mahrum etilgan shaxslar tomonidan transport vositasini boshqarish muammosi alohida dolzarblik kasb etadi. O'zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Yo'l harakati xavfsizligi xizmati ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakatimizda jami 10 069 ta yo'l-transport hodisasi qayd etilgan bo'lib, ularda 2167 nafar fuqaro vafot etgan va 9161 nafar fuqaro turli darajada tan jarohati olgan [1]. Ushbu hodisalarning sezilarli qismi haydovchilik guvohnomasidan mahrum etilgan shaxslar tomonidan sodir etilgan bo'lib, bu ularning qayta jinoyatchiligi va jamiyat uchun yaratadigan xavfini yaqqol ko'rsatadi. Jumladan, O'zbekiston Respublikasi IIV YHXXning 2023-yilgi hisobotida aytilishicha, litsenziyadan mahrum etilgan shaxslar ishtirokidagi YTHlar umumiy YTHlarning taxminan 15-20% ini tashkil etgan, bu esa har yili yuzlab insonlarning hayoti va sog'lig'iga jiddiy tahdid soladi [2]. Bu ko'rsatkichlar jinoyat huquqining ushbu sohasini chuqur o'rganish va amaliy yechimlar ishlab chiqish zaruratini ta'kidlaydi. Bugungi kunda haydovchilik huquqidan mahrum etilgan shaxslar tomonidan transport vositasini boshqarish jinoyati nafaqat huquqiy, balki ijtimoiy-iqtisodiy muammo sifatida ham muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu turdagi jinoyatlar yo'l harakati xavfsizligini buzish bilan birga, jamiyatda huquqiy tartib-intizomga putur yetkazadi va fuqarolarning hayotiga bevosita tahdid soladi. Mavjud jazo choralarining samaradorligi, profilaktik chora-tadbirlarning yetarliligi va reabilitatsiya mexanizmlarining o'rganilishi, xususan, jinoyat huquqi nuqtai nazaridan, hozirgi kunda hal etilishi lozim bo'lgan dolzarb masalalardan hisoblanadi. Shuningdek, mazkur muammoning oqibatida yuzaga keladigan iqtisodiy yo'qotishlar (tibbiy xarajatlar, ishlab chiqarishdagi uzilishlar, infratuzilmaga yetkazilgan zarar) har yili milliardlab so'mni tashkil etib, davlat byudjetiga salbiy ta'sir ko'rsatadi. Shu bois, ushbu holatni kompleks tahlil qilish, jinoyat huquqining nazariy va amaliy jihatlarini chuqur o'rganish hamda mavjud muammolarni bartaraf etishga qaratilgan samarali tavsiyalar ishlab chiqish zarur. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro va milliy miqyosda turli olimlar tomonidan tadqiq qilingan. Xalqaro miqyosda, M. Cherney (2015) o'z tadqiqotida haydovchilik huquqidan ...