KURS ISHI

KIRISH Haydovchilik huquqidan mahrum etilgan shaxslarning transport vositalarini boshqarishi muammosi nafaqat yo‘l harakati xavfsizligi, balki ijtimoiy-huquqiy barqarorlik nuqtai nazaridan ham global miqyosda dolzarb muammolardan biridir. Xalqaro yo‘l harakati tashkilotlari ma’lumotlariga ko‘ra, haydovchilik huquqidan mahrum etilgan shaxslar ishtirokidagi yo‘l-transport hodisalari butun dunyo bo‘ylab har yili sodir bo‘layotgan barcha YTHlarning o‘rtacha 15-20% ini tashkil etadi va bu holat har yili minglab insonlarning hayotiga zomin bo‘lishi yoki jiddiy tan jarohatlari olishiga sabab bo‘lmoqda [1]. Jumladan, Yevropa Ittifoqida o‘tkazilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, haydovchilik guvohnomasidan mahrum etilgan shaxslar tomonidan sodir etilgan huquqbuzarliklar natijasida mamlakatlarning iqtisodiyoti har yili o‘rtacha 3-5 milliard yevro miqdorida zarar ko‘radi [2]. O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligining 2023-yilgi ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakatimizda haydovchilik huquqidan mahrum etilgan shaxslarning transport vositalarini boshqarishi bilan bog‘liq bo‘lgan ma’muriy huquqbuzarliklar soni 2022-yilga nisbatan 8,5% ga oshgan bo‘lib, bunday holatlarning 12% dan ortig‘i og‘ir oqibatli YTH larga sabab bo‘lgan [3]. Bu ko‘rsatkichlar mavzuning nafaqat nazariy, balki amaliy ahamiyatini ham yaqqol namoyon etadi va ushbu muammoga chuqur ilmiy yondashuv zarurligini ko‘rsatadi. Ushbu muammo bugungi kunda ayniqsa muhim ahamiyat kasb etadi, chunki mamlakatimizda transport vositalari soni yil sayin ortib bormoqda, shu bilan birga yo‘l harakati ishtirokchilari tomonidan qonunbuzarliklar ham kuzatilmoqda. Mavjud huquqiy mexanizmlar va profilaktik choralar haydovchilik huquqidan mahrum etilgan shaxslarning takroriy huquqbuzarliklarini to‘liq oldini olishda yetarli emasligi kuzatilmoqda. Ayniqsa, bunday shaxslar tomonidan takroran transport vositasini boshqarish holatlari recidivizm darajasini oshirib, yo‘l harakati xavfsizligiga jiddiy tahdid solmoqda. Shuningdek, mavjud qonunchilikdagi ayrim bo‘shliqlar, jazo choralarining samaradorligi va ularni amaliyotda qo‘llashda yuzaga kelayotgan muammolar ushbu mavzuni chuqur o‘rganishni taqozo etadi. Jumladan, huquqdan mahrum etilgan shaxslarning transport vositalarini boshqarish motivlari, ijtimoiy-psixologik omillar va ushbu muammoning iqtisodiy oqibatlari yetarlicha o‘rganilmagan. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xal ...