KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda ma’muriy islohotlarning jadal sur’atda amalga oshirilishi natijasida, 2023-yil yakunlari bo‘yicha, elektron davlat xizmatlari soni 300 tadan oshib, ulardan foydalanish ko‘rsatkichi 12 millionga yetgan [1]. Bu esa davlat organlari faoliyatida samaradorlikni oshirish va shaffoflikni ta’minlashga qaratilgan huquqiy mexanizmlarga bo‘lgan talabni kuchaytirmoqda. Xususan, Jahon Bankining “Davlat boshqaruvi samaradorligi indeksi” (WGI) ma’lumotlariga ko‘ra, O‘zbekiston so‘nggi besh yilda huquq ustuvorligi bo‘yicha 0.25 ballga yaxshilanishni qayd etgan bo‘lsa-da, rivojlangan davlatlar ko‘rsatkichlaridan ancha ortda qolmoqda [2]. Masalan, Yevropa Ittifoqining ma’muriy huquq sohasidagi qonunchiligi 200 ga yaqin direktiv va reglamentlarni o‘z ichiga olgan bo‘lib, bu ma’muriy jarayonlarning izchilligini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi [3]. Shunday sharoitda, ma’muriy huquq manbalari tizimini, xususan, normativ-huquqiy hujjatlarning ierarxiyasi, ularni qabul qilish tartibi va amaliyotga tatbiq etish mexanizmlarini chuqur tahlil qilish hamda xalqaro tajriba asosida takomillashtirish g‘oyat dolzarb ahamiyat kasb etadi. Ushbu tadqiqot ma’muriy huquq manbalarining nafaqat nazariy asoslarini, balki ularning amaliy qo‘llanilishi, fuqarolar va tadbirkorlik subyektlari uchun huquqiy aniqlikni ta’minlashdagi rolini ham o‘rganishga qaratilgan bo‘lib, bu o‘z navbatida, davlat boshqaruvi tizimida shaffoflik va hisobdorlikni oshirishga xizmat qiladi. Ma’muriy huquq manbalari tizimini o‘rganish, uning dolzarbligi shundaki, O‘zbekistonda ma’muriy islohotlar davrida qonunosti hujjatlarining ko‘pligi va ayrim hollarda ularning bir-biriga zid kelishi kuzatilmoqda, bu esa huquqni qo‘llash amaliyotida qiyinchiliklarni keltirib chiqarmoqda. Xususan, O‘zbekiston Adliya vazirligining 2022-yilgi hisobotiga ko‘ra, bir yil davomida 250 dan ortiq yangi normativ-huquqiy hujjatlar qabul qilingan bo‘lib, ularning taxminan 70% dan ortig‘i idoraviy hujjatlar hisoblanadi [4]. Bu holat, “Ma’muriy tartib-taomillar to‘g‘risida”gi Qonun [5] ijrosini ta’minlashda ham ma’lum darajada to‘siqlar tug‘dirib, fuqarolar va tadbirkorlik subyektlari uchun ma’muriy jarayonlarning murakkablashishiga olib keladi. Rivojlangan davlatlarda, masalan, Germaniya va Fransiyada ma’muriy huquq manbalari tizimi tizimli kodifikatsiya qilingan va sud pretsedentlari muhim rol o‘ynaydi [6]. Bu esa huquqiy aniql ...