KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasida kichik biznes subyektlari soni 2023-yilda 580 mingdan oshib, yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 54,9% ga yetdi, bu esa boshqaruv hisobi tizimlariga bo'lgan ehtiyojni aniq miqdorda yaxshilash imkonini beradi [1]. Global miqyosda, boshqaruv hisobi dasturlari va konsalting xizmatlari bozori 2022-yilda 10,7 milliard dollarni tashkil etgan bo‘lib, yillik o‘sish sur’ati 7,8% ni tashkil etishi kutilmoqda [2]. Raqamli transformatsiya va global raqobat kuchayishi sharoitida korxonalar uchun resurslarni optimallashtirish, xarajatlarni nazorat qilish va qaror qabul qilish jarayonlarining shaffofligini oshirish muhim ahamiyat kasb etmoqda. Boshqaruv hisobining samarali tatbiqi moliyaviy barqarorlikni ta’minlash va strategik maqsadlarga erishishda hal qiluvchi omil hisoblanadi. Bugungi kunda, Oʻzbekiston korxonalari xalqaro bozorlarda raqobatlashishga intilar ekan, ularning aksariyati hanuzgacha anʼanaviy buxgalteriya hisobi usullariga tayanmoqda, bu esa ichki boshqaruv samaradorligini pasaytiradi. Xususan, faoliyatga asoslangan xarajatlar (ABC) tahlili, byudjetlashtirishning moslashuvchan modellari va kalit ishlash ko‘rsatkichlari (KPI) asosida monitoring qilish kabi zamonaviy boshqaruv hisobi instrumentlaridan foydalanish darajasi past bo‘lib qolmoqda [3]. Bu esa korxonalar strategik qarorlarni qabul qilishda yetarli darajada aniq va o‘z vaqtida maʼlumotga ega bo‘lmasligiga olib keladi, natijada resurslarni noto‘g‘ri taqsimlash, samaradorlikning pasayishi va bozor imkoniyatlaridan foydalana olmaslik kabi muammolar yuzaga keladi. Mazkur tadqiqot ushbu bo‘shliqlarni to‘ldirishga, boshqaruv hisobining korxona boshqaruvidagi rolini chuqur tahlil qilishga va uning samaradorligini oshirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga qaratilgan. Boshqaruv hisobi nazariyasi va amaliyoti bo‘yicha jahon miqyosida ko‘plab yetuk olimlar tadqiqotlar olib borgan. Masalan, Robert S. Kaplan va H. Thomas Johnson (1987) o‘zlarining "Relevance Lost: The Rise and Fall of Management Accounting" asarida anʼanaviy boshqaruv hisobi tizimlarining zamonaviy biznes sharoitlariga mos emasligini ko‘rsatib, faoliyatga asoslangan xarajatlar (ABC) tizimini ishlab chiqdilar [5]. Bu tizim resurslarni isteʼmol qiluvchi faoliyatlarga asoslanib, mahsulot yoki xizmatlarning xarajatlarini aniqlashda inqilobiy yondashuvni taqdim etdi. Robin Cooper va Robert S. Kaplan (1991) ...