KURS ISHI

KIRISH Oila va uy xoʻjaliklari instituti iqtisodiyotning markaziy va oʻziga xos jabhasini tashkil etadi, bu esa ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishning fundamental asoslarini shakllantiradi. Hozirgi kunda global yalpi ichki mahsulotning (YaIM) taxminan 40 foizi bevosita uy xoʻjaliklari tomonidan amalga oshiriladigan isteʼmol xarajatlariga toʻgʻri keladi [1]. Oʻzbekiston Respublikasida ham oilaning jamiyat va iqtisodiyotdagi oʻrni tobora ortib bormoqda. Masalan, 2023-yil yakunlariga koʻra, Oʻzbekistonda isteʼmol narxlari indeksi oʻrtacha 8,2 foizni tashkil etdi, bu esa uy xoʻjaliklarining xarid qobiliyati va sarflash tendensiyalarini tushunish muhimligini koʻrsatadi [2]. Uy xoʻjaliklari nafaqat mehnat bozoriga ishchi kuchi bilan taʼminlovchi, balki tovar va xizmatlarni asosiy isteʼmolchisi sifatida ham iqtisodiy faollikning muhim harakatlantiruvchi kuchidir. Shuning uchun oila va uy xoʻjaliklari institutining iqtisodiy jarayonlardagi rolini, ularning samaradorligini va rivojlanish istiqbollarini chuqur tahlil qilish iqtisodiy siyosatni shakllantirishda alohida ahamiyat kasb etadi. Mazkur mavzuning dolzarbligi, oila va uy xoʻjaliklari institutining shakllangan iqtisodiy tizimda funksionalligini oʻrganishdan kelib chiqadi. Global iqtisodiyotda tranzaksiya xarajatlari, mulk huquqlari, institutsional mexanizmlarning uygʻunlashuvi hamda inson kapitalining rivojlanishi oila va uy xoʻjaliklari faoliyatining samaradorligiga bevosita taʼsir etadi. Oʻzbekistonda amalga oshirilayotgan keng koʻlamli islohotlar sharoitida, jumladan, iqtisodiyotni liberallashtirish, tadbirkorlikni qoʻllab-quvvatlash va aholining turmush darajasini oshirish yoʻnalishidagi saʼy-harakatlar oila va uy xoʻjaliklari darajasida oʻz aksini topishi, shu bilan birga, ushbu institutlarning yangi sharoitlarga moslashishi ham zarur. Hozirgacha iqtisodiy adabiyotlarda oila va uy xoʻjaliklari institutining nafaqat makroiqtisodiy koʻrsatkichlarga, balki mikroiqtisodiy qatʼiyatchilik va barqarorlikka taʼsirini har tomonlama tahlil qilishda maʼlum bir boʻshliqlar mavjud. Xususan, oilaviy byudjetlarni optimallashtirish, oila aʼzolari oʻrtasida resurslarni taqsimlash mexanizmlari, mulk huquqlari va tranzaksiya xarajatlarining uy xoʻjaliklari iqtisodiy xulq-atvoriga taʼsiri boʻyicha chuqur ilmiy-amaliy tadqiqotlar talab etiladi. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi jahon va mahalliy iqtisodiy adabiyotlarda keng yor ...