KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida 2023-yilda institutsional islohotlar natijasida iqtisodiy o‘sish 6%ni tashkil etgan bo‘lsa [1], globallashuv va raqamlashtirish sharoitida iqtisodiy subyektlar o‘rtasidagi o‘zaro strategik harakatlarning murakkabligi ortib bormoqda. Institutsional iqtisodiyot nuqtai nazaridan, bu o‘zaro harakatlar transaktsiya xarajatlari, axborot asimmetriyasi va cheklangan ratsionallik kabi omillar ta’sirida yuzaga keladi. Xususan, 2023-yilda davlat xaridlaridagi shaffoflikni oshirishga qaratilgan islohotlar natijasida davlat byudjeti xarajatlarida 1,5 trillion so‘m tejamkorlikka erishilgan bo‘lsada [2], shartnomalar tuzish va ijro etishda hanuz agentlik muammolari hamda yashirin xarajatlar mavjudligi kuzatilmoqda. Ushbu murakkabliklarni tushunish va samarali boshqarish uchun o‘yinlar nazariyasi kabi zamonaviy modellashtirish vositalaridan foydalanish dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida institutsional o‘zgarishlar va strategik qarorlar qabul qilish jarayonlari tobora murakkablashib bormoqda. O‘zaro harakatlarni modellashtirish orqali nafaqat iqtisodiy jarayonlardagi noaniqliklarni kamaytirish, balki ratsional va samarali qarorlar qabul qilish mexanizmlarini ishlab chiqish imkoniyati yaratiladi. Xususan, O‘zbekistonda institutsional muhitni takomillashtirish, bozor iqtisodiyoti tamoyillarini chuqurlashtirish va investitsion jozibadorlikni oshirish kabi strategik vazifalar doirasida iqtisodiy agentlar xulq-atvorini prognoz qilish va tartibga solish mexanizmlariga ehtiyoj yuqori. O‘yinlar nazariyasi ushbu ehtiyojni qondiruvchi muhim ilmiy yondashuv bo‘lib, davlat boshqaruvi, korporativ boshqaruv va bozor munosabatlarida samarali strategiyalarni shakllantirish uchun asos yaratadi. Biroq, ushbu yondashuvning O‘zbekistonning o‘ziga xos institutsional sharoitlariga moslashuvi va amaliy tatbiqi borasida hali ham bir qator hal etilmagan muammolar mavjud. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha jahon olimlari tomonidan ko‘plab tadqiqotlar olib borilgan. Jon Von Neyman va Oskar Morgenstern o‘zlarining "O‘yinlar nazariyasi va iqtisodiy xulq-atvor" (1944) asarida o‘yinlar nazariyasining fundamental asoslarini yaratib, ratsional agentlar o‘rtasidagi strategik o‘zaro harakatlarni matematik modellashtirishning boshlang‘ich nuqtasini belgilashgan [5]. Jon Nash nokooperativ o‘yinlardagi muvozanat tushunchasini ishlab chiq ...