KURS ISHI

KIRISH Jahon iqtisodiyotida korporativ tuzilmalar va ularning samarali boshqaruvini takomillashtirish bugungi kunning eng dolzarb masalalaridan biridir. 2023-yil yakunlariga ko'ra, global iqtisodiyotda korporativ sektorning yalpi ichki mahsulotdagi (YaIM) ulushi o'rtacha 65-70% dan oshdi va bu ko'rsatkich rivojlangan davlatlarda 80% dan yuqoriroq [1]. O'zbekiston Respublikasida ham korporativ boshqaruv tizimini takomillashtirish borasida tizimli ishlar olib borilmoqda. 2024-yilning birinchi choragida mamlakatimizda aksiyadorlik jamiyatlari soni 5,6% ga ko'payib, 10 000 dan ortiqni tashkil etdi, shuningdek, davlat ulushi mavjud korxonalarda xususiylashtirish jarayonlari faollashuvi natijasida ularning samaradorligi o'rtacha 12% ga oshganligi kuzatildi [2]. Bugungi kunda korporativ tuzilmalarning rivojlanish istiqbollarini chuqur tahlil qilish, ularning boshqaruv mexanizmlarini optimallashtirish va jahon standartlariga moslashtirish iqtisodiyotning barqaror o'sishini ta'minlashning muhim sharti hisoblanadi. Mamlakatimizda korporativ sektorni rivojlantirishda hali ham hal etilmagan muammolar, jumladan, kichik va o'rta biznes subyektlari uchun zamonaviy korporativ boshqaruv modellarini tatbiq etishning qiyinchiliklari, investitsiyalarni jalb qilishda shaffoflikni ta'minlash zaruriyati hamda menejment va aksiyadorlar manfaatlarini uyg'unlashtirish bo'yicha muammolar mavjud. Shu sababli, korporativ tuzilmalarning nazariy-metodologik asoslarini o'rganish, ularning rivojlanish tendensiyalarini tahlil qilish va amaliy tavsiyalar ishlab chiqish ushbu kurs ishining muhimligini ko'rsatadi. Korporativ tuzilmalar va ularning boshqaruvini o'rganish borasida jahon ilm-fani keng tadqiqotlar olib borgan. M. Vebber o'zining "Byurokratiya" asarida korporativ tuzilmalarning ierarxik va rasmiy xususiyatlarini tahlil qilib, zamonaviy tashkilotlarning negizini tushuntirib bergan [3]. R. Kostner va J. M. Jons boshchiligidagi tadqiqotlar korporativ madaniyatning boshqaruv samaradorligiga ta'sirini o'rganib, korporativ strategiyalar bilan madaniyatni uyg'unlashtirish muhimligini ta'kidlaganlar [4]. O. E. Uilyamsonning transaktsiya xarajatlari nazariyasi esa tashkilotlar ichidagi va tashqarisidagi iqtisodiy operatsiyalarni tahlil qilib, kompaniyalarning o'z tuzilmalarini qanday tanlashini tushuntirib bergan [5]. Shuningdek, M. Jenkinson va L. Zechner o'z tadqiqotlarida korporativ bos ...