KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi ma’lumotlariga koʻra, 2023-yilda umumta’lim maktablarida oʻqitilayotgan ona tili fanidan oʻquvchilarning nutqiy malakasi boʻyicha oʻtkazilgan monitoring natijalariga koʻra, 7-sinf oʻquvchilarining 38%ida ogʻzaki va yozma nutqida til birliklaridan samarali foydalana olmaslik, jumla qurilishida yordamchi soʻzlarni notoʻgʻri qoʻllash holatlari kuzatilgan [1]. Bu koʻrsatkich oʻtgan 2022-yilga nisbatan 4.5%ga oshgan boʻlib, mazkur muammoni hal qilishga qaratilgan metodik yondashuvlarning dolzarbligini koʻrsatadi [2]. Jahon banki tadqiqotlariga koʻra, kommunikativ kompetensiyasi yuqori boʻlgan bitiruvchilarning ishga joylashish imkoniyati 20%ga yuqori boʻlib, oʻrtacha ish haqi ham 15%ga ortiq ekani aniqlangan [3]. Bu esa yordamchi soʻzlarni toʻgʻri oʻqitish orqali nutqiy malakani oshirish nafaqat akademik yutuq, balki kelajakdagi ijtimoiy va iqtisodiy muvaffaqiyatlar uchun ham muhim asos boʻlishini anglatadi. Hozirgi davrda ta’lim tizimida oʻquvchilarning kommunikativ kompetensiyasini rivojlantirishga qaratilgan e’tibor tobora kuchaymoqda. Biroq, mavjud oʻquv dasturlari va metodik qoʻllanmalarda yordamchi soʻzlarni oʻqitishga doir topshiriqlar tizimi koʻpincha nazariy bilimlarni mustahkamlashga qaratilgan boʻlib, ularni amaliy nutqiy faoliyatda qoʻllash koʻnikmalarini shakllantirishga yetarlicha e’tibor qaratilmayapti [4]. Xususan, 7-sinf ona tili darsliklarida yordamchi soʻzlar grammatik birlik sifatida oʻrgatilsa-da, ularning nutqiy malakani oshirishdagi oʻrni, mantiqiy va ifodali nutqni shakllantirishdagi ahamiyati, turli nutqiy vaziyatlarda qoʻllash mexanizmlari boʻyicha tizimli topshiriqlar majmuasi yetishmaydi [5]. Bu esa oʻquvchilarda yordamchi soʻzlarni faqatgina grammatik qoida sifatida yodlashga undab, ularni oʻz nutqida erkin va toʻgʻri qoʻllay olish koʻnikmasini rivojlantirishga toʻsiq boʻlmoqda. Shu sababli, 7-sinf oʻquvchilari uchun yordamchi soʻzlarni oʻqitish orqali ularning nutqiy malakasini oshirishga qaratilgan, amaliy va innovatsion topshiriqlar tizimini ishlab chiqish dolzarb ilmiy-metodik muammo hisoblanadi. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi xalqaro va milliy miqyosda turli tadqiqotchilar tomonidan turlicha yoritilgan. Jumladan, xorijiy olimlardan S. Krashen (1985) til oʻrganishda input gipotezasini ilgari surib, oʻquvchiga tushunarli, ma’lum bir darajada murakkab til materialini taqdi ...