KURS ISHI

KIRISH Shamol energetikasi global miqyosda qayta tiklanuvchi energiya manbalari orasida eng tez rivojlanayotgan sohalardan biri hisoblanadi. Xalqaro qayta tiklanuvchi energiya agentligi (IRENA) ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda dunyoda shamol energetikasi quvvati 964 GVt ga yetgan bo'lib, bu 2022-yilga nisbatan 13% o'sishni ko'rsatadi [1]. Global shamol energetikasi bozori hajmi 2022-yilda 107.5 milliard AQSh dollarini tashkil etgan va 2032-yilga borib 187.5 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [2]. O'zbekiston Respublikasi ham iqlim o'zgarishi va energiya xavfsizligini ta'minlash maqsadida qayta tiklanuvchi energiya manbalarini rivojlantirishga alohida e'tibor qaratmoqda. Energetika vazirligining ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yil yakuniga ko'ra mamlakatimizda shamol elektr stansiyalarining umumiy quvvati 0.6 GVt ga yetgan bo'lib, bu umumiy energiya ishlab chiqarishda 1.5% ulushni tashkil etadi [3]. Hukumatning 2030-yilgacha qayta tiklanuvchi energiya manbalari ulushini 25% ga yetkazish strategiyasida shamol energetikasiga katta o'rin ajratilgan bo'lib, uning quvvatini 5 GVt ga yetkazish rejalashtirilgan [3]. Bu o'sish sur'atlari shamol energetikasi texnologiyalarini takomillashtirish va ularning samaradorligini oshirish zaruratini ko'rsatmoqda. Yuqoridagi kontekstda vertikal o'qli shamol turbinalari (VO'ST) o'ziga xos afzalliklari tufayli tobora dolzarb bo'lib bormoqda. An'anaviy gorizontal o'qli turbinalardan farqli o'laroq, VO'STlar shamol yo'nalishiga qarab moslashishga ehtiyoj sezmaydi, past shamol tezliklarida ham ishlay oladi va shahar muhitiga integratsiya qilish uchun qulayroqdir [4]. Biroq, ularning quvvat koeffitsiyenti (Cp) gorizontal o'qli turbinalarnikiga nisbatan pastroq bo'lishi kuzatiladi. Ushbu muammo VO'STlarning aerodinamik xususiyatlarini chuqur o'rganish va ularning samaradorligini oshirish bo'yicha tadqiqotlar olib borish zaruratini keltirib chiqaradi. Ayniqsa, VO'STlarning quvvat koeffitsiyentini aniqlash, uni nazariy va eksperimental usullar yordamida baholash hamda mavjud modellarni amaliy ma'lumotlar bilan solishtirish orqali ushbu texnologiyaning energiya ishlab chiqarish salohiyatini maksimal darajada oshirish bo'yicha yangi yechimlarni topish muhim ahamiyat kasb etadi. Bu, o'z navbatida, O'zbekistonning energiya mustaqilligini ta'minlash va uglerod izini kamaytirish bo'yicha strategik maqsadlariga erishishga xizmat qiladi. ...