KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda qayta tiklanuvchi energiya manbalarining global investitsiyalari 1,7 trillion dollardan oshib, bu umumiy energiya sektoridagi investitsiyalarning qariyb 70% ini tashkil etdi [1]. Xususan, shamol energetikasi sohasi yildan yilga o'sib bormoqda, global shamol energetikasi bozori 2022-yilda 125,7 milliard dollarga yetgan bo'lib, 2030-yilga qadar yillik o'rtacha 7,9% o'sish sur'ati bilan 236,1 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [2]. O'zbekistonda esa, Prezidentning tegishli qarorlariga muvofiq, qayta tiklanuvchi energiya manbalari ulushini 2030-yilga qadar umumiy elektr energiyasi ishlab chiqarishda 25% dan ortiqroqqa yetkazish maqsadi qo'yilgan bo'lib, shamol energetikasi bu jarayonda muhim o'rin tutadi [3]. Mamlakatimizda shamol elektr stansiyalarini qurish bo'yicha qator yirik loyihalar amalga oshirilmoqda, jumladan, Buxoro viloyatida 500 MVt quvvatga ega shamol elektr stansiyasi ishga tushirilishi rejalashtirilgan [4]. Ushbu investitsiyalar va strategik maqsadlar shamol energetikasi sohasida, ayniqsa shamol resurslarini aniq modellashtirish va baholashda innovatsion yondashuvlarga ehtiyojni oshiradi. Shamol tezligi taqsimotini aniq modellashtirish shamol energetikasi loyihalarining iqtisodiy samaradorligi va texnik optimallashuvi uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega. Biroq, mavjud usullar, ayniqsa Veybull taqsimoti parametrlari baholashda ko'pincha mahalliy sharoitlarning o'ziga xos xususiyatlarini yetarli darajada hisobga olmaydi, bu esa loyihalarning noto'g'ri rejalashtirilishiga va moliyaviy xavflarning oshishiga olib kelishi mumkin. Shu sababli, Veybull taqsimotining nazariy-metodologik asoslarini chuqur o'rganish, uning shamol energetikasidagi amaliy qo'llanilishini optimallashtirish va xususan, O'zbekistonning iqlim sharoitlari uchun moslashtirilgan yondashuvlarni ishlab chiqish dolzarb ilmiy muammolardan biridir. Ushbu tadqiqot, Veybull taqsimoti asosida shamol resurslarini yanada aniqroq tahlil qilish, loyihalar xavfini kamaytirish va investitsiya samaradorligini oshirish orqali O'zbekistonda shamol energetikasini rivojlantirishga hissa qo'shishni maqsad qilgan. Veybull taqsimotining nazariy va amaliy jihatdan o'rganilganlik darajasi jahon miqyosida yuqori bo'lsa-da, uning shamol energetikasidagi aniq qo'llanilishi va turli iqlim sharoitlariga moslashtirilishi hali to'liq o'rganilmagan. Masalan, J.W. Titterington (1984) Ve ...