KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish ko'rsatkichi so'nggi yillarda sezilarli darajada o'sgan bo'lib, 2023-yilda elektr energiyasi ishlab chiqarishdagi ulushi 14% ga yetdi [1]. Xususan, shamol energetikasi sohasi jadal rivojlanib, 2024-yilga kelib mamlakatimizda shamol elektr stansiyalari umumiy quvvati 1,4 GVtga yetishi rejalashtirilgan [2]. Jahon miqyosida esa shamol energetikasi bozori 2023-yilda 130 milliard AQSH dollarini tashkil etib, 2030-yilga borib 220 milliard AQSH dollariga yetishi prognoz qilinmoqda [3]. Ushbu raqamlar shamol energiyasining global energetika tizimida tobora muhim o'rin egallab borayotganini yaqqol ko'rsatadi. Shamol turbinalarining samaradorligini oshirish, xususan, maksimal quvvat koeffitsiyentini aniqlash va uni optimallashtirish zamonaviy energetikaning eng dolzarb muammolaridan biridir. Mavjud shamol turbinalarining ishlash samaradorligi ko'p hollarda Betz chegarasidan ancha past bo'lib, bu energiya yo'qotishlariga olib kelmoqda. Quvvat koeffitsiyentiga ta'sir etuvchi omillarni chuqur tahlil qilish, pichoq profilini optimallashtirish, uch tezligi nisbatini to'g'ri tanlash va boshqaruv tizimlarini takomillashtirish orqali ushbu farqni qisqartirish imkoniyatlari mavjud. Shu sababli, gorizontal o'qli shamol turbinasida maksimal quvvat koeffitsiyentini aniqlash va uni nazariy chegaralar bilan solishtirish, amaliyotda yuqori samaradorlikka erishish uchun ilmiy asos yaratishga xizmat qiladi. Shamol energetikasi sohasida xalqaro miqyosda ko'plab fundamental tadqiqotlar olib borilgan. Albert Betz 1920-yilda shamol turbinasi erisha oladigan maksimal nazariy quvvat koeffitsiyentini (Betz chegarasi, 0.593) matematik tarzda asoslab bergan [4]. J.F. Manwell va J.G. McGowan (2010) shamol energetikasi tizimlarining barcha jihatlarini, jumladan aerodinamik dizayn, joylashuvni tanlash va iqtisodiy tahlillarni qamrab olgan keng qamrovli tadqiqotlar olib borganlar [5]. S.M. Islam va J.O.P. Okoro (2014) shamol turbinalari pichoqlarining aerodinamik profilini optimallashtirish bo'yicha turli modellashtirish usullarini, xususan, qanot shakli va burchaklarining quvvat koeffitsiyentiga ta'sirini o'rganganlar [6]. L.L. Freris (2015) esa shamol turbinalarini boshqarish tizimlarini, xususan, pitch va yaw boshqaruvi orqali quvvat samaradorligini oshirish mexanizmlarini tahlil qilgan [7]. D. Wood (2011) shamol turbin ...