KURS ISHI

KIRISH Agrar munosabatlar va agrobiznes iqtisodiy rivojlanishning fundamental asoslaridan biri boʻlib, jahon miqyosida oziq-ovqat xavfsizligini taʼminlash, qishloq joylarida aholi farovonligini oshirish va barqaror iqtisodiy oʻsishni taʼminlashda muhim rol oʻynaydi. Oʻzbekiston qishloq xoʻjaligi yalpi ichki mahsulotning taxminan 24,7% ni tashkil etib, respublika aholisining deyarli 27% bandligini taʼminlaydi [1]. Jahon oziq-ovqat va qishloq xoʻjaligi tashkiloti (FAO) maʼlumotlariga koʻra, global agrobiznes bozori 2023-yilda 4,5 trillion AQSh dollaridan oshib, 2030-yilga borib 7 trillion dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [2]. Bu koʻrsatkichlar agrar sektorga investitsiyalar jalb qilish va agrobiznesni diversifikatsiya qilish orqali iqtisodiy oʻsishni taʼminlash imkoniyatlarining kengligini koʻrsatadi. Oʻzbekistonning qishloq xoʻjaligi eksporti 2023-yilda 2,1 milliard AQSh dollarini tashkil etib [3], bu borada respublikaning xalqaro bozorlardagi oʻrni mustahkamlanmoqda. Ushbu mavzu bugungi kunda ayniqsa dolzarbdir, chunki iqlim oʻzgarishlari, suv resurslarining tanqisligi, global oziq-ovqat narxlarining oʻzgaruvchanligi va demografik oʻsish kabi global muammolar agrar munosabatlar va agrobiznes tizimini qayta koʻrib chiqishni talab etmoqda. Oʻzbekistonda agrar islohotlar natijasida erishilgan yutuqlarga qaramay, yer munosabatlarini yanada takomillashtirish, qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlash darajasini oshirish, kichik va oʻrta agrobiznes subyektlarining bozorga kirishini osonlashtirish, innovatsion texnologiyalarni joriy etish va mahsulot qiymat zanjirini samarali boshqarish kabi masalalarda hal etilmagan muammolar mavjud. Shu bilan birga, sohaga investitsiyalar jalb qilish va raqobatbardoshlikni oshirish ham muhim ahamiyat kasb etadi. Agrar munosabatlar va agrobiznesning nazariy va amaliy jihatlari jahon miqyosida koʻplab olimlar tomonidan chuqur oʻrganilgan. Jumladan, Theodore W. Schultz (1979-yilgi Nobel mukofoti laureati) "Transforming Traditional Agriculture" asarida qishloq xoʻjaligidagi iqtisodiy samaradorlikni oshirish va qashshoqlikni kamaytirishda inson kapitalining rolini yoritgan [4]. Michael Porter (1985) oʻzining "Competitive Advantage" kitobida qishloq xoʻjaligi sohasida klasterlarning raqobatbardoshlikni oshirishdagi ahamiyatini tushuntirgan va qoʻshimcha qiymat zanjiri tushunchasini agrobiznesga tatbiq etgan [5]. Ester Boseru ...