KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda 2023-yilda voyaga yetmaganlar tomonidan sodir etilgan jinoyatlar soni 2022-yilga nisbatan 8,5% ga oshib, 2100 dan ortiq holatni tashkil etgan [1]. Bu ko‘rsatkichlar o‘smirlar orasida agressiya va xulq-atvor og‘ishishining jiddiyligini ko‘rsatadi. Xalqaro miqyosda esa, har yili 10-17 yosh oralig‘idagi o‘smirlarning taxminan 10-15% i xulq-atvor buzilishi (conduct disorder) yoki qarshi turish buzilishi (oppositional defiant disorder) diagnostik mezonlariga mos keladigan agressiv xulq-atvor namoyish etadi [2]. Bu holat nafaqat o‘smirlarning shaxsiy rivojlanishiga, balki oilaviy munosabatlarga, ta’lim muassasalaridagi muhitga va umuman jamiyat barqarorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Shuningdek, agressiv xulq-atvorga moyil o‘smirlarning 25-30% i kattalik davrida turli xil ijtimoiy moslashuv muammolari, jumladan, huquqbuzarliklar va ruhiy salomatlik buzilishlari bilan duch kelishi taxmin qilinadi [3]. Ushbu raqamlar agressiv va xulqi og‘ishgan o‘smirlar bilan ishlash bo‘yicha samarali yondashuvlarni ishlab chiqish va joriy etish zaruratini yaqqol ko‘rsatadi. Bugungi kunda agressiv va xulqi og‘ishgan o‘smirlarning muammolari murakkablashib borayotgani sababli, mavjud profilaktika va korreksiya dasturlarining samaradorligi haqida keng muhokamalar olib borilmoqda. Ayniqsa, o‘smirlarning xulq-atvoriga ta’sir etuvchi biologik, psixologik va ijtimoiy omillar tobora o‘rganilmoqda, ammo ularni kompleks hal etishga qaratilgan yondashuvlar hali yetarli darajada rivojlanmagan. Ko‘plab hollarda, agressiv xulq-atvorga ega bo‘lgan o‘smirlar jazo choralari bilan nazorat qilinadi, bu esa ularning muammolarini tubdan hal etish o‘rniga, faqatgina vaqtinchalik bostiradi va kelajakda yanada jiddiy xulq-atvor buzilishlariga olib kelishi mumkin [4]. Amaldagi tizimlarda individual ehtiyojlarga moslashgan, ilmiy asoslangan bixevioral modifikatsiya dasturlarini joriy etishdagi kamchiliklar mavjud. Ushbu mavzu hozirda dolzarb ahamiyatga ega, chunki samarali bixevioral modifikatsiya dasturlari agressiv o‘smirlarning ijtimoiy moslashuvini yaxshilash, ularning kelajakdagi ijtimoiy faoliyatida muvaffaqiyatga erishishini ta’minlash va jamiyatda tinchlik va osoyishtalikni saqlashda muhim rol o‘ynaydi. Shu sababli, ushbu kurs ishi agressiv va xulqi og‘ishgan o‘smirlar uchun bixevioral modifikatsiya dasturlarini ishlab chiqish va joriy etishning nazariy va amaliy jihatlarini ...