KURS ISHI

KIRISH Onkologik kasalliklar jahon sog‘liqni saqlash tizimi oldida turgan eng jiddiy muammolardan biri bo‘lib, nafaqat bemorning jismoniy salomatligiga, balki uning ruhiy holatiga ham chuqur ta’sir ko‘rsatadi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra, 2020-yilda dunyo bo‘yicha 19.3 million yangi onkologik kasallik holati qayd etilgan va 10 millionga yaqin inson ushbu kasallik tufayli vafot etgan [1]. Prognozlarga ko‘ra, 2040-yilga borib bu ko‘rsatkichlar 30 million yangi holatga yetishi kutilmoqda. O‘zbekistonda ham onkologik kasalliklar keng tarqalgan bo‘lib, O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda 25 mingdan ortiq yangi onkologik kasallik holatlari aniqlangan va dispanser nazoratida turgan bemorlar soni 100 mingdan oshiqni tashkil etadi [2]. Bu ko‘rsatkichlar kasallikning tarqalish darajasi va uning ijtimoiy-iqtisodiy yukining tobora ortib borayotganligini ko‘rsatadi. Kasallikning o‘zi va uning davolash jarayonlari (kimyoterapiya, radioterapiya, jarrohlik) nafaqat jismoniy og‘riqlar, balki kuchli psixologik stress, xavotir, depressiya, qo‘rquv va hayot sifatining yomonlashishiga olib keladi [3]. Ushbu murakkab jarayonlarning psixologik oqibatlarini chuqur o‘rganish va ularga samarali yechimlar topish bugungi kunning eng dolzarb vazifalaridan hisoblanadi. Bugungi kunda onkologik kasalliklar bilan og‘rigan bemorlarda psixologik o‘zgarishlarni o‘rganishning ahamiyati yanada ortib bormoqda, chunki tibbiyot texnologiyalarining rivojlanishi tufayli bemorlarning umr ko‘rish davomiyligi ortgan. Natijada, kasallikning uzoq muddatli psixologik ta’sirlari va bemorlarning hayot sifati masalasi birinchi o‘ringa chiqmoqda. Avvalgi davrlarda asosan kasallikning jismoniy davolashiga e’tibor qaratilgan bo‘lsa, hozirgi kunda psixo-onkologiya sohasining rivojlanishi bilan psixologik qo‘llab-quvvatlashning muhimligi tushunilmoqda. Bemorlarda kuzatiladigan depressiya va xavotir buzilishlari davolash samaradorligini pasaytirishi, davolashga rioya qilmaslikka olib kelishi va hatto o‘lim holatlarini 25% gacha oshirishi mumkinligi aniqlangan [5]. Shu bilan birga, jamiyatda onkologik kasalliklarga nisbatan mavjud bo‘lgan stigma, bemorlarning ijtimoiy izolyatsiyasiga va ruhiy zo‘riqishiga sabab bo‘ladi [6]. Ushbu kurs ishi onkologik bemorlarning psixologik holatini har tomonlama tahlil qilib, mavjud muammolarni an ...