KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda aholi jon boshiga real daromadlar o'sish sur'ati 6,9% ni tashkil etgan bo'lsa-da [1], mamlakatda kambag'allik darajasi hali ham 11% atrofida saqlanib qolmoqda [2]. Global miqyosda esa, Birlashgan Millatlar Tashkilotining 2023-yilgi hisobotiga ko'ra, dunyo aholisining 9.2%i o'ta qashshoqlikda yashamoqda [3]. Ushbu raqamlar aholi daromadlarini oshirish va turmush farovonligini yaxshilash nafaqat iqtisodiy o'sishning asosiy omili, balki ijtimoiy barqarorlik va adolatni ta'minlashning muhim sharti ekanligini ko'rsatadi. Jumladan, xalqaro mehnat tashkilotining 2022-yilgi hisobotida qayd etilishicha, mehnatga haq to'lashdagi tengsizlik global yalpi ichki mahsulotning (YaIM) 4% gacha yo'qotilishiga olib kelishi mumkin [4]. O'zbekistonning 2030-yilgacha mo'ljallangan taraqqiyot strategiyasida ham aholi daromadlarini oshirish va kambag'allikni kamaytirish ustuvor vazifa sifatida belgilangan [5]. Aholi daromadlari va turmush farovonligi masalasi doimiy ravishda dolzarb bo'lib qoladi, chunki bu iqtisodiy o'sishning asosiy harakatlantiruvchi kuchi hisoblanadi. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida kuzatilayotgan inflatsiya, global ta'minot zanjirlaridagi uzilishlar va geosiyosiy keskinliklar aholining real daromadlariga sezilarli bosim o'tkazmoqda [6]. O'zbekiston sharoitida esa hududlararo iqtisodiy tafovutlar, norasmiy bandlikning yuqoriligi va ish haqi tengsizligi kabi muammolar hanuzgacha to'liq hal etilmagan. Masalan, O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi Farmonida mamlakatda kambag'allikni qisqartirish bo'yicha qator chora-tadbirlar belgilangan bo'lsa-da [7], aholi daromadlarini barqaror oshirish va turmush farovonligini har tomonlama ta'minlash bo'yicha yangi yondashuvlar va mexanizmlarni izlash zarurati mavjud. Ushbu tadqiqot aynan shu bo'shliqlarni to'ldirishga, mavjud muammolarni tizimli tahlil qilishga va ularni hal etish bo'yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga qaratilgan. Aholi daromadlari va turmush farovonligi muammolari jahon iqtisodiy fanida uzoq vaqtdan beri o'rganilib kelinmoqda. Bu borada Adam Smit (1776) o'zining "Xalqlar boyligining tabiati va sabablari to'g'risida tadqiqot" asarida mehnat taqsimoti va erkin bozor munosabatlarining daromadlarning shakllanishidagi rolini asoslab bergan [8]. Alfred Marshall (1890) esa "Iqtisodiyot prinsip ...