KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-2026 yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasiga muvofiq, erkin bozor munosabatlarini va raqobat muhitini yanada rivojlantirish iqtisodiy islohotlarning ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida belgilangan [1]. Jahon iqtisodiyotining yirik tashkilotlari, jumladan, Jahon Banki ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda global raqobatbardoshlik indeksi bo‘yicha O‘zbekiston 141 davlat orasida 69-o‘rinni egalladi, bu esa raqobat muhitini yanada takomillashtirish imkoniyatlari mavjudligini ko‘rsatadi [2]. Mamlakatimizda ichki yalpi mahsulotning (YIM) o‘sish sur’ati 2023-yilda 6,0% ni tashkil etgan bo‘lsa-da, iqtisodiyotning ayrim strategik tarmoqlarida raqobatning yetarli emasligi narxlarning oshishiga va innovatsion rivojlanishning sekinlashishiga olib kelishi mumkin [3]. Xususan, 2022-yilda O‘zbekiston monopoliyaga qarshi kurash qo‘mitasi tomonidan aniqlangan raqobatga zid kelishuvlar va faoliyat holatlari 234 tani tashkil etdi, bu esa bozorda monopolistik tuzilmalarning saqlanib qolayotganini va ular bilan kurashish zarurligini ko‘rsatadi [4]. Tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, samarali raqobat muhiti mamlakat iqtisodiy o'sishiga o'rtacha 1.5-2.0% qo'shimcha hissa qo'shishi mumkin [5]. Yuqorida keltirilgan statistik ma’lumotlar va milliy iqtisodiy rivojlanish strategiyalari sharoitida bozor iqtisodiyotida raqobatning ahamiyati yanada ortib bormoqda. Raqobat iste’molchilar uchun tovarlar va xizmatlar sifatini oshirish, narxlarni pasaytirish va assortimentni kengaytirish uchun asosiy turtki vazifasini o‘taydi. Shu bilan birga, raqobat muhiti korxonalarni innovatsiyalar kiritishga, ishlab chiqarish samaradorligini oshirishga va xalqaro bozorlarda raqobatbardosh bo‘lishga undaydi. Biroq, ko‘plab rivojlanayotgan mamlakatlarda, jumladan O‘zbekistonda ham, bozor iqtisodiyotiga o‘tish jarayonida shakllangan ayrim tarmoqlarda tabiiy monopoliyalar, kartel kelishuvlari va ustun mavqeni suiiste’mol qilish holatlari hali ham mavjud bo‘lib, bu iqtisodiy o‘sishga to‘sqinlik qilmoqda [6]. Raqobat muhitini shakllantirish va mustahkamlash davlat siyosatining muhim yo‘nalishi bo‘lib, u mamlakatning barqaror iqtisodiy rivojlanishini, aholi farovonligini oshirishni va global iqtisodiyotga integratsiyalashuvini ta’minlaydi. Ushbu muammolarning chuqur tahlili va yechimlarini topish bugungi kunning dolzarb vazifalarida ...